Dilbilgisellik
Grammaticality
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolinguistik deneyinde katılımcılara 'Kedi koltuğu tırmaladı' ve 'Koltuğu kedi tırmaladı' gibi yapılar sunulur. İkinci cümle alışılmadık bir vurgu taşısa da ana dili konuşurları tarafından tamamen dilbilgisel olarak onaylanır; ancak 'Tırmaladı kedi koltuğu' biçimsel kural ihlali nedeniyle dilbilgisellik dışı (ungrammatical) olarak etiketlenir.
Derin Analiz
Üretici dilbilgisi çerçevesinde dilbilgisellik, bireyin doğuştan gelen dil yetisinin (universal grammar) bir ürünü olarak değerlendirilir. Anlamsal olarak saçma veya mantıksız olsa dahi (Noam Chomsky'nin klasik 'Colorless green ideas sleep furiously' örneğinde olduğu gibi), biçimsel kurallara uyan yapılar ana dili konuşurları tarafından dilbilgisel olarak sezgisel şekilde kabul edilir. Bu durum, sözdizimsel işlemlemenin anlamsal işleme süreçlerinden nörobilişsel düzeyde büyük ölçüde bağımsız olabileceğini gösterir. Broca alanı ve sol inferior frontal girus, bu tür yapısal kuralların çözümlenmesinde aktif rol oynayan kritik nöral odaklardır.
Etimoloji
Latince 'grammatica' (dilbilgisi) sözcüğünden türetilmiş olup, kökeni Yunanca 'grammatikos'a (harfe veya yazıya ait) dayanır; '-ity' eki ise İngilizcede durum ve nitelik bildirir.
Karıştırmayın
Anlamsallık (semanticity) ile sıklıkla karıştırılır. Dilbilgisellik cümlenin kurallara uygunluğunu ifade ederken, anlamsallık ifadenin mantıksal bir anlam taşıyıp taşımadığıyla ilgilidir; bir cümle anlamsız olsa bile dilbilgisel olabilir.