Dilsel Belirlenimcilik
Linguistic Determinism
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bazı Kuzey Kutbu dillerinde kar için onlarca farklı kelime bulunurken, ekvatoral bölgelerdeki bazı dillerde sadece tek bir 'kar' kelimesi vardır. Dilsel belirlenimcilik perspektifi, bu farklı dilleri konuşan bireylerin kar tanelerini algılama ve ayırt etme yetilerinin, kelime dağarcıklarındaki çeşitliliğe paralel olarak kökten farklılaştığını öne sürer.
Derin Analiz
Edward Sapir ve Benjamin Lee Whorf adlarıyla anılan bu kuram, dilin yalnızca düşünceyi ifade etmekle kalmayıp, düşüncenin sınırlarını ve biçimini de koşullandırdığını öne sürer. Bilişsel bilimler ve psikolinguistikte 'güçlü hipotez' olarak bilinen dilsel belirlenimcilik, bireyin ana dilinde bulunmayan kategorileri ya da gramatik yapıları zihinsel düzeyde işleyemeyeceğini veya kavramakta zorlanacağını iddia eder. Güncel deneysel çalışmalar, bu radikal versiyonun aksine, dilin algıyı ve hafızayı tamamen hapsetmediğini; ancak dikkat süreçlerini ve kategorizasyon hızını biçimlendirdiğini gösteren 'dilsel görelilik' (linguistic relativity) lehine bulgular sunmaktadır.
Etimoloji
Latince 'lingua' (dil) kökünden türetilen 'linguistic' kelimesi ile Latince 'de-' (tamamlama/pekiştirme) + 'terminare' (sınırlandırmak, belirlemek) fiilinden gelen 'determinism' kavramının birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Dilsel görelilik (linguistic relativity) ile sıklıkta karıştırılır. Dilsel belirlenimcilik, dilin düşünceyi zorunlu olarak sınırlandırdığını ve şekillendirdiğini savunan katı bir nedensellik sunarken; dilsel görelilik, dilin düşünce eğilimlerini ve algısal öncelikleri etkilediğini savunan daha ılımlı bir yaklaşımı temsil eder.