İstem Dışı Körlük
İnattentional Blindness
Tanım
Bir bireyin dikkati belirli bir nesneye veya göreve odaklandığında, görsel sahnede açıkça görünen ancak beklenmeyen uyaranları fark edememesi durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Klasik bir deneyde, katılımcılardan beyaz takımlı oyuncuların basketbol paslarını saymaları istenir. Göreve odaklanan katılımcıların büyük bir kısmı, sahânın ortasından yürüyerek geçen ve göğsüne vuran goris kostümlü bir figürü tamamen fark edemez. Benzer şekilde, trafikte seyir halindeyken telefonuna veya navigasyona odaklanan bir sürücünün, önünden geçen bir yayayı görmemesi de bu durumun gerçek hayattaki kritik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nöroloji bağlamında istem dışı körlük, insan zihninin sınırlı işleme kapasitesinin ve dikkat filtreleme mekanizmalarının doğal bir sonucudur. Beyin, duyusal girdilerin tamamını aynı anda bilinçli düzeye taşıyamaz; bunun yerine 'seçici dikkat' (selective attention) mekanizmasını kullanarak belirli uyaranları önceliklendirir ve geri kalanları arka plana iter. Bu durum bir duyu organı kusuru değil, tamamen üst düzey bilişsel ve kortikal kaynakların (özellikle prefrontal korteks ve parietal ağlar) belirli bir hedefe kilitlenmesinden kaynaklanan bir algısal sınırliliktir. Gözler retinaya görüntüyü düşürse bile, üst bilişsel işleme aşamasında 'farkındalık eşiği' aşılmadığı için uyarıcı bilinçte yer bulamaz.
Etimoloji
Karıştırmayın
Değişim körlüğü (change blindness) ile sıklıkla karıştırılır. Değişim körlüğü, görsel bir sahnede (genellikle kesintiler veya göz kırpma sonrasında) meydana gelen büyük değişikliklerin fark edilememesidir; istem dışı körlük ise mevcut ve değişmeyen bir uyaranın, dikkat başka yerde olduğu için ilk anda bile görülememesidir.