Disregülasyon
Dysregulation
Tanım
Herhangi bir biyolojik, fizyolojik veya psikolojik mekanizmanın aşırı ya da yetersiz düzeyde yönetilmesi, homeostazis veya işlevselliğin bozulması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük yaşamda sıradan bir eleştiriye maruz kalan bireyin, bu durumu tehdit olarak algılayıp yoğun öfke patlamaları yaşaması, ağlama krizine girmesi veya dürtüsel olarak kendine zarar verme davranışları sergilemesi duygusal disregülasyonun klinik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Disregülasyon kavramı, organizmanın içsel veya dışsal uyaranlar karşısında adaptif bir denge (homeostazi) kurma ve sürdürme kapasitesinin sekteye uğramasını ifade eder. Nörobiyolojik düzeyde genellikle prefrontal korteksin alt kortikal yapıları (özellikle amigdala ve limbik sistem) üzerindeki inhibitör kontrolünün zayıflaması veya otonom sinir sisteminin sempatik/parasempatik dengesizliği ile karakterizedir. Klinik psikolojide en sık duygulanım (emotional dysregulation) bağlamında ele alınır; bu durum, bireyin duygusal tepkilerinin yoğunluğunu, süresini ve dışavurumunu duruma uygun biçimde modüle edememesine yol açar. Borderline kişilik bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve nörogelişimsel farklılıklarda merkezi bir transdiagnostik süreç olarak karşımıza çıkar.
Etimoloji
Latince 'dis-' (olumsuzluk, bozukluk) öneki ile 'regere' (yönetmek, düzenlemek) fiilinden türetilen 'regulatio' kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Hiperaktivite veya impulsivite ile sıklıkla karıştırılır; ancak disregülasyon çok daha geniş bir üst kavram olup, hem aşırı (hyper) hem de yetersiz (hypo) tepkiselliği kapsayan bir düzenleme bozukluğudur.