Durumsal Atıf
Situational Attribution
Tanım
Bir bireyin kendi veya bir başkasının davranışını, şans, çevresel baskılar veya talihsizlik gibi kişisel kontrol dışı dış etkenlere bağlama eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe geç kalan bir çalışanın, yöneticisi tarafından 'Trafiğin olağanüstü sıkışık olmasına ve toplu taşımadaki arızaya' odaklanarak mazereti değerlendirmesi durumsal atıftır.
Derin Analiz
Sosyal psikolojide atıf teorisi (attribution theory) çerçevesinde incelenen durumsal atıf, nedensel çıkarımların (causal inferences) dışsal bir odağa yöneltilmesini ifade eder. Fritz Heider'ın öncülük ettiği ve Harold Kelley ile Bernard Weiner tarafından geliştirilen modellere göre, insan zihni sosyal dünyayı anlamlandırmak ve tahmin edilebilir kılmak için sürekli bir nedensellik arayışındadır. Davranışlar açıklanırken iki temel eksen kullanılır: içsel (dispozisyonel) ve dışsal (durumsal) atıflar. Durumsal atıf mekanizması devreye girdiğinde, bireyin içsel motivasyonları, kişilik özellikleri veya zihinsel kapasitesi göz ardı edilerek; anlık çevresel dayatmalar, sosyal normlar, rastlantısallık veya fiziksel koşullar ön plana çıkarılır. Özellikle aktör-gözlemci yanlılığı (actor-observer asymmetry) bağlamında, insanlar kendi başarısızlıklarını durumsal etkenlerle açıklama eğilimindeyken, başkalarının başarısızlıklarını sıklıkla içsel nedenlere bağlarlar.
Etimoloji
Latince 'situs' (yer, konum, durum) kökünden türetilen 'situational' sıfatı ile Orta Türkçe kökenli 'at-' (isim vermek, yüklemek) fiilinden türetilen 'atıf' kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Eğilimsel atıf (dispositional attribution) ile sıklıkla karıştırılır; eğilimsel atıfta neden bireyin karakterine veya içsel özelliklerine bağlanırken, durumsal atıfta neden tamamen çevresel koşullarda aranır.
Keşfetmeye Devam Edin
Eğilimsel Atıf
Eğilimsel Atıf
Dispositional Attribution
Bireyin kendi ya da başkalarının davranışlarının nedenini çevresel etkenler yerine kişilik özellikleri, tutumlar ve yetenekler gibi içsel faktörlere bağlaması.
İncele