Duyguların İşlevselci Yaklaşımı
Functionalist Approach To Emotion
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Sarp ve kayalık bir patikada yürürken ayağı kayan bir dağcının yaşadığı ani irkilme ve korku tepkisi; bu yaklaşımın somut bir örneğidir. Korku duygusu, dağcının dikkatini anında ayaklarının konumuna ve zemin tutunmasına odaklayarak düşmeyi engellemek için kas koordinasyonunu anında tetikler.
Derin Analiz
1984 yılında Joseph J. Campos ve Karen Caplovitz Barrett tarafından geliştirilen bu yaklaşım, duyguları salt içsel yaşantılar veya pasif fizyolojik tepkiler olarak değil, amaca yönelik, eyleme çağrı yapan dinamik araçlar olarak ele alır. Evrimsel psikoloji ve gelişim psikolojisinin kesişim kümesinde yer alan bu model, her bir temel duygunun (korku, öfke, üzüntü vb.) çevresel taleplerle başa çıkmada ve homeostazisi korumada spesifik bir görevi olduğunu öne sürer. Örneğin, korku tepkisi sadece fizyolojik bir alarm durumu yaratmakla kalmaz, aynı zamanda bireyin dikkatini tehdit unsura odaklar ve kaçış için gereken motor hazırlığı maksimize eder. Bilişsel ve davranışsal süreçlerin çevresel uyumla nasıl koordine olduğunu inceleyen deneysel paradigmalara dayanır.
Etimoloji
İngilizce 'functionalist' (Latince 'functio' [icra, yerine getirme] kökünden) ve 'approach' kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur; evrimsel süreçte davranışların ve duyguların organizmanın hayatta kalmasındaki adaptif değerini vurgular.
Karıştırmayın
James-Lange Kuramı ve Cannon-Bard Kuramı gibi klasik duygu kuramlarıyla karıştırılır; ancak bu kuramlar duyguların fizyolojik kökenini veya sıra basamağını incelerken, işlevselci yaklaşım duyguların çevresel adaptasyondaki teleolojik (amaçsal) rolüne odaklanır.