Duyu Dışı Algı
Extrasensory Perception (ESP)
Tanım
Bilinen duyu kanallarının hiçbirini kullanmaksızın dışsal olayların farkında olunduğu iddia edilen paranormal algı biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir katılımcının, kapalı bir zarfın içindeki kartın sembolünü bilme iddiasıyla yürüttüğü bir parapsikoloji deneyinde, binlerce deneme sonucunda elde edilen başarının şans faktöründen (olasılık dağılımından) anlamlı bir sapma gösterip göstermediğinin istatistiki olarak test edilmesi.
Derin Analiz
Parapsikoloji alanının merkezinde yer alan duyu dışı algı; telepati, durugörü ve önsezi gibi alt modaliteleri kapsar. Bilişselbilim ve deneysel psikoloji perspektifinden bakıldığında, kontrollü laboratuvar koşullarında tekrarlanabilir ve ampirik olarak doğrulanabilir kanıtlardan yoksun olması nedeniyle bilimsel topluluk tarafından şüpheyle yaklaşılır. İstatistiksel yanılsamalar, algısal önyargılar, tesadüfler ve bilişsel kestirmeler (heuristics), bu tür deneylerde gözlenen başarı iddialarının arkasındaki temel psikolojik mekanizmalar olarak değerlendirilir.
Etimoloji
Latince 'extra' [dışında, ötesinde] + 'sensus' [duyu] ve 'perceptio' [algılama] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Terim, Alman hekim Gustav Pagenstecher tarafından 1924 yılında 'Aussersinnlicher wahrnehmung' olarak literatüre kazandırılmış, 1934'te Joseph B. Rhine tarafından İngilizceye uyarlanmıştır.
Karıştırmayın
Ana akım bilişsel psikolojideki örtük algı (implicit perception) ve subliminal algılama ile karıştırılmamalıdır; zira bu süreçler bilinen sinirsel ve duyusal yolların eşik altı işletimini kapsarken, ESP tamamen duyusal girdisizliği savunur.