Ebeveyn Davranışı
Parental Behavior
Tanım
Yavruların hayatta kalmasını ve gelişimini sağlamak amacıyla ebeveynler tarafından sergilenen yuva yapma, besleme, koruma ve bakım süreçlerinin tamamıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında kemirgenler üzerinde yapılan çalışmalar, anne farenin doğum öncesi karmaşık bir tünel ve yuva (nest) inşa ettiğini, doğum sonrasında ise yavrularını yuvaya taşıma (retrieval), yalama-temizleme (licking-grooming) ve emzirme yoluyla besleme gibi doğuştan gelen ebeveyn davranışları sergilediğini göstermektedir.
Derin Analiz
Ebeveyn davranışı; evrimsel biyoloji, etoloji ve gelişim psikolojisinin kesişim kümesinde yer alan, neslin devamını güvence altına alan karmaşık bir adaptif süreçtir. Non-human (insan dışı) hayvanlarda bu davranışlar büyük ölçüde prolaktin, oksitosin ve östrojen gibi nöroendokrin mekanizmalar ve hormonal dalgalanmalar tarafından tetiklenirken; primatlarda ve özellikle insanlarda biyolojik programlanma yerini kortikal plastisiteye, sosyokültürel normlara ve deneyimsel faktörlere bırakır. Nörobiyolojik düzeyde, parental care (ebeveyn bakımı) devreleri; hipotalamusun medial preoptik alanı (MPOA) ve mezolimbik dopaminerjik ödül sistemi (özellikle ventral tegmental alan ve nukleus akkumbens) arasındaki etkileşimle yönetilir. Bu sistem, yavrunun ipuçlarının birincil bir pekiştireç olarak algılanmasını ve ebeveynde motivasyonel bir yaklaşma davranışı tetiklemesini sağlar.
Etimoloji
Latince 'parere' (doğurmak, meydana getirmek) fiilinden türetilen 'parent' (ebeveyn) sözcüğü ile Eski İngilizce 'behabban' kökünden evrilen 'behavior' (davranış) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Maternal yoksunluk veya bağlanma kuramı ile karıştırılabilir; bağlanma (attachment) dyadik bir ilişki dinamiğiyken, ebeveyn davranışı bakım verenin tek taraflı sunduğu biyolojik ve davranışsal girdileri kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Bağlanma Kuramı
Bağlanma Kuramı
Attachment Theory
Bebekler ile birincil bakım verenleri arasında evrimsel temelli yakınlık arayışı ve duygusal bağ kurma süreçlerini inceleyen, bireyin yaşam boyu duygu düzenleme kapasitesini şekillendiren kapsamlı gelişimsel kuram.
İncele
Maternal Yoksunluk
Maternal Yoksunluk
Maternal Deprivation
Bir bebeğin veya küçük çocuğun, annesi ya da birincil bakım vericisi tarafından ihmal edilmesi, erken yaşta kaybedilmesi veya yetersiz bakım görmesi nedeniyle erken dönem gelişiminin olumsuz etkilenmesi durumu.
İncele