Enstrümental Günlük Yaşam Aktiviteleri
Iadls
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
72 yaşındaki bir danışan, kişisel hijyenini kusursuz şekilde yerine getirebilmekte ve fiziksel olarak bağımsız görünmektedir; ancak son aylarda evdeki faturalarını ödemeyi unutmaya başlamış, reçeteli ilaçlarını yanlış dozlarda almış ve yemek pişirirken ocağı açık unutmuştur. Bu durum, temel günlük yaşam aktivitelerinin korunduğunu ancak enstrümental günlük yaşam aktivitelerinde (IADLs) belirgin bir işlevsel düşüş olduğunu gösterir.
Derin Analiz
Nöropsikoloji ve geriatrik klinik değerlendirmelerde sıklıkla kullanılan IADLs, temel günlük yaşam aktivitelerinden (ADLs - banyo yapma, giyinme, beslenme) farklı olarak; finansal yönetimi, ilaç kullanım takibini, ev işlerini, yemek hazırlamayı, toplu taşıma veya araba kullanma ile iletişim araçlarını etkili bir şekilde kullanabilmeyi kapsar. Bilişsel bozulmaların, özellikle hafif kognitif bozukluk (MCI) ve erken evre demansın saptanmasında temel bir göstergedir. Frontotemporal lob veya prefrontal korteks işlev kayıpları, bu karmaşık yürütücü işlev gerektiren aktivitelerin yürütülmesini doğrudan aksatır.
Etimoloji
Latince 'instrumentum' [alet, araç] ve 'activitas' [faaliyet] kelimelerinin birleşiminden türetilmiş, bağımsız yaşam için gerekli olan araçsal becerileri tanımlayan bir kısaltmadır.
Karıştırmayın
Temel Günlük Yaşam Aktiviteleri (ADLs) ile karıştırılır; ADLs yemek yemek, giyinmek ve banyo yapmak gibi doğrudan hayatta kalmaya yönelik birincil öz bakım becerilerini içerirken, IADLs daha yüksek düzeyde bilişsel ve sosyal karmaşıklık gerektiren dış dünya becerileridir.