Eş Dışı Çiftleşme
Extrapair Mating
Tanım
Sosyal olarak monogamik türlerde, bireylerin kendi resmi eşleri dışındaki üyelerle gerçekleştirdiği üreme veya cinsel ilişki biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal olarak tek eşli bir kuş türü üzerinde yapılan uzun vadeli bir saha araştırmasında, laboratuvar genetik testleri yuvadaki dört yavrudan ikisinin, yuvayı koruyan ve besleyen sosyal erkek kuşun genetik donanımına sahip olmadığını, aksine bölgedeki başka bir erkekle gerçekleştirilen eş dışı çiftleşmeden türediğini kanıtlamıştır.
Derin Analiz
Evrimsel psikoloji ve davranış ekolojisi bağlamında eş dışı çiftleşme, monorjik veya sosyal olarak tek eşli kabul edilen türlerde bile genetik monogaminin mutlak olmadığını gösteren kritik bir olgudur. Genetik analizler (özellikle DNA parmak izi yöntemleri), sosyal eşlerin yuva kurup yavruları birlikte büyütmesine rağmen, yavruların hatırı sayılır bir kısmının asıl sosyal baba dışındaki bireylerden (extrapair sires) geldiğini ortaya koymaktadır. Bu strateji dişi ve erkekler açısından farklı evrimsel avantajlar barındırır: Dişiler genetik çeşitliliği artırma veya daha üstün genleri yavrularına aktarma yönünde baskı altındayken, erkekler üreme başarılarını maksimize etmek için bu yolu izlerler. Ayrıca üreme döngüsü dışında gerçekleştirilen eş dışı çiftleşmeler, potansiyel eşlerin kalitesini test etme veya sosyal hiyerarşideki ittifakları güçlendirme işlevi görebilir.
Etimoloji
İngilizce 'extra-' (dışında, ötesinde) + 'pair' (çift) sözcüklerinin, üreme biyolojisindeki 'mating' (çiftleşme) eylemiyle birleşmesinden türetilmiş evrimsel biyoloji ve etoloji terimidir.
Karıştırmayın
Genetik monogami ile karıştırılır; oysa sosyal monogami ile genetik monogami doğada sıkça birbirinden ayrılır ve eş dışı çiftleşme bu ayrımın temel sebebidir.