Esrar Kötüye Kullanımı
Cannabis Abuse
Tanım
Kenevirin (esrar) tekrarlayan biçimde tüketimine bağlı olarak ortaya çıkan, kişinin işlevselliğini ve sosyal yaşamını olumsuz yönde etkileyen yineleyici olumsuz sonuçlar örüntüsü.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşındaki bir üniversite öğrencisinin, akademik sınav dönemleri dahil olmak üzere hemen her gün düzenli olarak esrar tüketmesi, bu alışkanlık yüzünden derslere katılamaması, notlarında belirgin bir düşüş yaşaması ve ailesiyle bu sebeple sürekli çatışma halinde olmasına rağmen maddeyi kullanmaya devam etmesi durumu esrar kötüye kullanım örüntüsünü somutlaştırır.
Derin Analiz
DSM-IV-TR döneminde bağımlılıktan ayrı bir kategori olarak ele alınan bu yapı, bireyin yasal, mesleki veya sosyal sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyen madde kullanım biçimini tanımlar. DSM-5 ve sonrasındaki revizyonlarda bu ayrım kaldırılmış; kötüye kullanım ve bağımlılık tanıları tek bir çatı altında 'Esrar Kullanım Bozukluğu' (Cannabis Use Disorder) başlığı altında birleştirilmiştir. Nörobiyolojik düzeyde, maddenin içerdiği psikoaktif bileşenlerin (özellikle THC) beyindeki endocannabinoid sistem üzerinden mezolimbik dopaminerjik yolağı aktive etmesi ve uzun vadede ödül mekanizmasında tolerans ile adaptasyon süreçlerini tetiklemesi esastır.
Etimoloji
Latince 'cannabis' (kenevir) ve 'abusus' (kötüye kullanım, aşırı veya yanlış amaçlı tüketim) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Esrar bağımlılığı (cannabis dependence) ile sıklıkla karıştırılır. Temel ayırt edici fark, eski sınıflandırmalarda bağımlılık tanısının tolerans, yoksunluk bulguları ve maddeyi bırakmak için başarısız denemeleri içermesi; kötüye kullanımın ise daha çok işlevsellik kaybı ve olumsuz dışsal sonuçlara odaklanmasıdır.