Faktör Yansıması
Factor Reflection
Tanım
Faktör analizi sürecinde, bir dizi faktör yükünün işaretlerinin pozitiften negatife ya da tam tersine cebirsel olarak ters çevrilmesi işlemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacıların 'Yaşam Doyumu' ölçeğini faktör analizine tabi tuttuğunu varsayalım. Analiz sonucunda, ölçeğin pozitif ifadeli maddelerinin negatif faktör yükü (-0.75), nadir görülen olumsuz maddelerin ise pozitif faktör yükü (+0.60) aldığı görülür. Bu durum, analitik yorumlamayı ters düz edeceği için araştırmacı 'faktör yansıması' uygulayarak tüm sütunun işaretlerini tersine çevirir. Böylece pozitif maddeler +0.75, negatif maddeler -0.60 değerini alarak teorik beklentiyle tam uyumlu hale gelir.
Derin Analiz
Çok değişkenli istatistikte ve psikometride, faktör analizi veya temel bileşenler analizi (PCA) yürütülürken elde edilen yük matrislerinin (factor loadings) yönü matematiksel olarak rastgele belirlenebilir veya belirli bir rotasyon algoritmasının çıktısı olarak ters gelebilir. Bu durum, faktörlerin kavramsal yorumlanabilirliğini doğrudan tehlikeye atar. Faktör yansıması, matrisin sütunundaki tüm yüklerin -1 ile çarpılması suretiyle gerçekleştirilir. Bu işlem, faktörün toplam varyans açıklama oranını, özdeğerini (eigenvalue) veya modelin uyum indekslerini (CFI, RMSEA vb.) hiçbir şekilde değiştirmez; yalnızca psikometrik ölçeğin teorik çerçevesine hizmet edecek şekilde yönünü (vektör yönelimini) düzeltir. Özellikle ters kodlanmış maddelerin bulunduğu veya yapının belirli bir polariteye (örneğin mutluluk vs. üzüntü) oturtulmasının istendiği durumlarda metodolojik bir zorunluluktur.
Etimoloji
Latince 'facere' [yapmak, oluşturmak] kökünden türetilen 'factor' [etken, faktör] ile Latince 'reflectere' [geri bükmek, yansıtmak] (re- [geri] + flectere [bükmek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Faktör rotasyonu (factor rotation) ile sıklıkla karıştırılır. Rotasyon, faktör eksenlerinin uzayda döndürülerek basit yapıya (simple structure) ulaşılmasını sağlarken; yansıması (reflection), eksenlerin yönünü değiştirmeden sadece aynalanmasını (işaret terslenmesini) ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Faktör Yükü
Factor Loading
Faktör analizinde, gözlenen bir değişken ile gizil bir değişken (faktör) arasındaki korelasyonu ifade eden katsayı.
Faktör Analizi
FA
Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin gerisindeki daha az sayıdaki bağımsız ve ortak potansiyel yapıları (faktörleri) ortaya çıkaran çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.