Gaia Hipotezi
Gaia Hypothesis
Tanım
Dünya'nın ve üzerindeki canlı organizmaların, gezegensel koşulları yaşamı sürdürebilir kılmak için birlikte evrilen tek ve kendi kendini düzenleyen devasa bir bütün olduğunu öne süren ekolojik model.
Örnek Vaka / Uygulama
Okyanuslardaki fitoplanktonların ürettiği sülfür gazlarının bulut oluşumunu tetiklemesi, bu sayede güneş ışığını yansıtarak Dünya'nın ısısını dengelemesi, Gaia hipotezinin öne sürdüğü otonom geri besleme mekanizmalarına ampirik bir örnek olarak gösterilir.
Derin Analiz
Britanyalı bilim insanı James E. Lovelock tarafından formüle edilen Gaia hipotezi, biyosferin, atmosferin, okyanusların ve toprak katmanlarının sibernetik bir geri besleme döngüsü içinde işlediğini savunur. Klasik Darwinci evrim anlayışından farklı olarak, bu yaklaşım organizmaların sadece çevreye uyum sağlamakla kalmayıp, çevrelerini aktif olarak dönüştürdüğünü ve gezegenin fiziksel kimyasını (örneğin oksijen oranları, yüzey ısısı) yaşama elverişli tutmak için düzenlediğini iddia eder. Ana akım bilim dünyasında teleolojik (amaç gütme) yanılgılara açık olması ve indirgemeci test edilebilirlik sınırlarını zorlaması nedeniyle eleştirilse de, günümüzde yer sistemleri bilimi ve ekoloji felsefesinde holistik bakış açısının temellerini atmıştır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'Gaia' (Γαῖα) veya 'Ge' (Gē, yer, toprak) sözcüğünden türetilmiştir; Yunan mitolojisinde Kaos'tan sonra var olan ilk tanrıça ve yeryüzünün kişiselleştirilmiş hâlidir.
Karıştırmayın
Darvinci evrim teorisi ile sıklıkla karıştırılır; Darwinizm canlıların pasif olarak çevreye uyum sağladığını söylerken, Gaia hipotezi canlıların aktif bir biçimde tüm gezegensel ekosistemi regüle ettiğini savunur.