Geschwind Teorisi
Geschwind’s Theory
Tanım
Rahim içi dönemde aşırı androjen maruziyetinin timüs bezini ve sol serebral hemisfer gelişimini baskılayarak öğrenme güçlükleri ile otoimmün bozukluklar arasındaki ilişkiyi açıkladığını öne süren nörogelişimsel hipotez.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek fetal testosteron maruziyetiyle doğan ve erken çocukluk döneminde sol elini kullanma eğilimi (solaklık) ile birlikte hafif düzeyde okuma güçlüğü (disleksi) yaşayan bir bireyin, ilerleyen yaşlarda Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün bir rahatsızlık geliştirmesi klinisyenler tarafından bu teorinin somut bir yansıması olarak ele alınabilir.
Derin Analiz
Norman Geschwind ve Albert Galaburda tarafından 1984 yılında formüle edilen bu teori, fetal testosteronun lateralizasyon süreçleri üzerindeki etkilerini merkeze alır. Yüksek fetal androjen seviyelerinin sol hemisferin büyüme hızını yavaşlatırken sağ hemisferin gelişimini telafi edici şekilde artırdığı varsayılır. Bu durum, sol hemisfer baskınlığı gerektiren disleksi ve benzeri öğrenme güçlüklerinin erkeklerde neden daha yüksek oranda görüldüğünü istatistiksel bir temele oturtmaya çalışır. Aynı zamanda fetal androjenlerin bağışıklık sisteminin merkezi olan timüs bezinin gelişimini baskılaması, erkeklerde otoimmün rahatsızlıkların prevalansındaki artışı açıklamak üzere nöroendokrin ve immünolojik bir köprü kurar. Günümüz nörobiyolojisinde bu hipotez, genetik ve epigenetik faktörlerin karmaşık etkileşimi nedeniyle ihtiyatla yaklaşılsa da, cinsiyet temelli nörogelişimsel farklılıkların anlaşılmasında ufuk açıcı bir model sunmaktadır.
Etimoloji
Norman Geschwind'in soyadı (Amerikalı nörolog, 1926–1984) ve Yunanca 'theoria' [görüş, inceleme] kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Lateralizasyon hipotezleri ve genel genetik yatkınlık modelleri; Geschwind teorisi ise özellikle hormon aracılı anatomik asimetri ile immüniteyi doğrudan birbirine bağlamasıyla bunlardan ayrılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Serebral Lateralizasyon
Cerebral Lateralization
Beynin sağ ve sol yarım kürelerinin belirli bilişsel, duyusal ve motor işlevleri farklı düzeylerde üstlenme uzmanlaşmasıdır.
İncele
Disleksi
Dyslexia
Normal veya üstün zeka düzeyine sahip bireylerde görülen, yazılı sembolleri seslere dönüştürmede ve akıcı okumada yaşanan nörogelişimsel bir öğrenme bozukluğudur.
İncele