Go/no-go
Go/no-go
Tanım
Bireyin önceden pekiştirilmiş bir motor yanıtı başlatma (go) ve beklenmeyen bir uyarıcıyla bu yanıtı baskılama veya durdurma (no-go) becerisini ölçen davranışsal ve nöropsikolojik paradigma.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir nöropsikoloji laboratuvarında, nörodejeneratif bir süreci değerlendirilen 62 yaşındaki bir hastaya bilgisayar ekranında beliren her yeşil daire tuşuna basması (go), kırmızı daire belirdiğinde ise hiçbir tuşa basmaması (no-go) söylenir. Test ilerledikçe yeşil dairelerin sıklığı artarak hastada otomatik bir motor tepki eğilimi yaratılır. Ani bir şekilde ekranda beliren kırmızı daire karşısında hastanın elini tuştan çekemeyip tepkiye devam etmesi, frontal lob kaynaklı motor inhibisyon eksikliğinin somatik bir kanıtıdır.
Derin Analiz
Go/No-Go paradigması, operant koşullama ilkelerine dayanan iki uyarıcılı bir ayırt etme prosedürüdür. Nöropsikolojik değerlendirmelerde ise yürütücü işlevlerin, özellikle de ketleyici kontrolün (inhibitory control) ve tepki inhibisyonunun incelenmesinde kritik bir rol oynar. Paradigmanın işleyişi, katılımcının belirli bir uyarıcıya karşı otomatikleşmiş bir motor tepki vermesini (go), ancak belirli bir ikincil uyarıcı belirdiğinde bu hareketi aniden durdurmasını (no-go) gerektirir. Nörobiyolojik düzeyde, bu görevin başarıyla yerine getirilmesi prefrontal korteksin (özellikle sağ inferior frontal girus), bazal ganglionların ve bu yapıları birbirine bağlayan fronto-striatal devrelerin kusursuz entegrasyonuna bağlıdır. Frontal lob hasarları, demanöz süreçler, DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) veya şizofreni gibi patolojilerde no-go uyarıcısına karşı tepki verme oranlarında (komisyon hataları) belirgin bir artış gözlenir; bu durum inhibitör kontrol kapasitesindeki bozulmanın doğrudan bir göstergesidir.
Etimoloji
İngilizce 'go' (git/harekete geç) ve 'no-go' (gitme/durdur) fiil köklerinin birleşiminden oluşan, deneysel psikolojide koşullama prosedürlerini ve nörolojik değerlendirme görevlerini tanımlayan bileşik bir terimdir.
Karıştırmayın
Stroop Testi ile sıklıkla karıştırılır. Stroop testi bilişsel esneklik ve çelişkili uyarıcılar arasındaki müdahaleyi yönetme becerisini ölçerken, Go/No-Go görevi doğrudan halihazırda tetiklenmiş bir motor eylemin durdurulmasını (motor inhibition) hedefler.