Hata-tercih Tekniği
Error-choice Technique
Tanım
Bireylerin gerçek bilgiye sahip olmadıkları konulardaki taraflı tahminlerine dayanarak, tutumlarını dolaylı yoldan ölçmeyi amaçlayan psikolojik bir ölçme tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İdam cezası tutumlarını inceleyen bir araştırmada, katılımcılara eyaletlerdeki suç oranları hakkında istatistiksel ve doğru yanıtı bilinmeyen sorular sorulur. İdam karşıtı bir bireyin, tahmin yaparken kendi inancına paralel olan çeldiriciyi seçme eğiliminde olması, tekniğin çalışma mekanizmasını oluşturur.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve tutum ölçümünde kullanılan bu teknik, doğrudan soru semanın yaratabileceği sosyal istenirlik (social desirability) yanlılığını aşmak için tasarlanmıştır. Katılımcılara nesnel bilgi ölçüyormuş gibi sunulan çoktan seçmeli sorular yöneltilir. Ancak bu soruların doğru yanıtları yoktur veya katılımcılar tarafından bilinmesi imkansızdır. Çeldirici seçenekler ise tutum nesnesine yönelik olumlu ya da olumsuz eğilimleri destekleyecek şekilde kurgulanır. Temel varsayım, bireylerin belirsizlik karşısında tahmin yürütürken kendi örtük tutumlarını, önyargılarını ve inanç sistemlerini birer bilişsel çapa olarak kullanmalarıdır. Yanıtlar toplandığında, kişinin tercihlerindeki sistematik yönelimler onun hedef nesneye karşı tutumsal değerini ortaya koyar.
Etimoloji
İngilizce 'error' (hata, yanılgı; Latince *errare* [dolaşmak, sapmak]) ve 'choice' (seçim, tercih; Eski Fransızca *choisir*) kelimelerinin birleşiminden oluşan psikometrik bir terimdir.
Karıştırmayın
Doğrudan Tutum Ölçekleri (Likert tipi ölçekler) ve Örtük Çağrışım Testi (IAT). Doğrudan ölçeklerde kişi tutumunu açıkça beyan ederken; hata-tercih tekniğinde kişi bilgi testini yanıtladığını sanır, IAT ise milisaniyelik tepki sürelerine dayanır.