Heterostaz
Heterostasis
Tanım
Bir organizmanın homeostazın aksine sabitliği değil, aksine maksimum uyarılmayı ve yeni uyarıcılar aramayı amaçlayan fizyolojik ve davranışsal eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süre aynı rutin işleri yapan bir bireyin, beyindeki uyarılma düzeyinin düşmesi (duyusal yoksunluk hissi) nedeniyle ani bir şekilde ekstrem sporlara yönelmesi veya karmaşık bir problem çözme aktivitesine girişmesi, sistemin heterostatik uyarılma arayışının açık bir göstergesidir.
Derin Analiz
A. Harry Klopf tarafından formüle edilen bu kavram, sinir sisteminin temel işleyişine geleneksel homeostatik modellerden farklı bir bakış açısı sunar. Klasik homeostaz, organizmanın içsel dengesini (milieu intérieur) korumak için uyarılmayı en aza indirme veya optimal seviyede tutma eğiliminde olduğunu savunurken; heterostaz, nöronal sistemlerin aktif olarak yeni girdiler aradığını, değişimi ve karmaşıklığı teşvik ettiğini öne sürer. Bilişsel ve davranışsal düzeyde bu durum, bireyin monotoniye karşı direnç göstermesini, merak güdülenmesini ve optimal uyarılma arayışını (optimal arousal theory) açıklar. Nörobiyolojik olarak, dopaminerjik ödül devrelerinin yenilik arayışı (novelty seeking) ile doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'heteros' (diğer, farklı, değişen) ve 'stasis' (durum, duruş, denge) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Homeostaz ile sıklıkla karıştırılır; homeostaz içsel dengenin ve kararlılığın korunmasını (durumun sabit tutulması) ifade ederken, heterostaz sistemin gelişimi, adaptasyonu ve değişimi için maksimum uyarılma ve yeni girdiler aramasını hedefler.