İdiyosenkrazi Kredi Modeli
İdiosyncrasy-credit Model
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır şirkete kâr sağlayan ve vizyoner projeler yöneten bir departman yöneticisinin, haftalık strateji toplantısına geç kalması ve ekibe sert çıkması durumunda, yönetimin bu davranışı 'yorgunluğuna' verip tolerans göstermesi; ancak henüz işe yeni başlamış ve benzer katkısı bulunmayan bir stajyerin aynı gerekçeyle toplantıya geç kalması durumunda resmi uyarı alması, bu modelin işleyişini somutlaştırır.
Derin Analiz
Edwin P. Hollander tarafından geliştirilen bu model, sosyal etkileşim ve grup dinamiklerinde konformizm ile liderlik arasındaki gerilimi inceler. Bireyler gruba ilk katıldıklarında ve ortak hedeflere yönelik somut katkılar sunduklarında, sosyal sermaye benzeri 'idiosenkrazi kredileri' biriktirirler. Bu birikim, gelecekteki sapmalar veya kural ihlalleri için bir tampon görevi görür. Kredi havuzu tükenmediği sürece bireyin statüsü ve grup içi kabulü zedelenmez. Ancak krediler bittiğinde, aynı sapma davranışları cezalandırma veya dışlanmayla sonuçlanır. Nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde, grubun bu tolerans mekanizması, tanıdıklık önyargısı, beklenti ihlali teorisi ve statüye dayalı atıf hatalarıyla sıkı bir ilişki içindedir.
Etimoloji
İngilizce 'idiosyncrasy' (Yunanca 'idios' [özel, kendine özgü] + 'synkrasis' [karışım, mizaç karışımı]) ve 'credit' (Latince 'credere' [inanmak, güvenmek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Halo etkisi (genel bir izlenimden yola çıkarak özel özellikleri olumlu değerlendirme eğilimi) ve otorite yanlılığı (otorite figürlerine körü körüne itaat etme eğilimi); idiyosenkrazi kredi modeli ise doğrudan geçmişteki somut katkıların sağladığı biriktirilebilir ve harcanabilir bir sosyal kredi mekanizmasına odaklanır.