İlgili-ilgisiz Testi
Relevant–irrelevant Test
Tanım
Yalan dedektörü incelemelerinde, suçla doğrudan ilgili sorulara verilen fizyolojik tepkilerin, suçla hiçbir bağı olmayan nötr sorulara verilen tepkilerle kıyaslandığı bir sorgulama formatıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir soygun soruşturmasında poligrafa bağlanan şüpheliye sırasıyla şu sorular yöneltilir: İlgisiz soru olarak 'Şu an üzerinizde mavi bir gömlek mi var?', ilgili soru olarak ise 'Kasadaki 50 bin doları sen mi çaldın?'. Şüphelinin ikinci soruda gösterdiği elektrodermal aktivite artışı ve nabız yükselmesi kaydedilir, ancak bu artışın suçluluktan mı yoksa sorgu odası stresinden mi kaynaklandığı ayırt edilemediği için yöntemin güvenilirliği tartışmalı kalır.
Derin Analiz
Poligraf (yalan makinesi) uygulamalarının erken dönemlerinde geliştirilmiş olan bu yöntem, otonom sinir sisteminin sempatik dalının, birey için tehdit oluşturan uyarıcılara karşı verdiği istemsiz fizyolojik tepki (deri iletkenliği, kan basıncı, solunum hızı) değişimlerini baz alır. Suçla ilgili sorular (örneğin "Parayı kasadan sen mi aldın?") ile tamamen masum ve kişisel tehdit içermeyen ilgisiz sorulara (örneğin "Bugün günlerden salı mı?") alınan yanıtlardaki uyarılma düzeyleri karşılaştırılır. Teorik varsayım, suçlunun ilgili sorular karşısında daha yüksek fizyolojik tepki vereceği yönündedir. Ancak, masum bireylerin de suçla itham edilmenin yarattığı kaygı nedeniyle ilgili sorulara yüksek tepki verebilmesi (yüksek yanlış pozitif oranı), yöntemin geçerliğini ciddi biçimde düşürmüştür. Bu nedenle adli psikoloji ve kriminal soruşturmalarda büyük ölçüde terk edilmiş, yerini kontrol sorusu testi ve suçlu bilgi testi gibi daha valide yaklaşımlara bırakmıştır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Kontrol sorusu testi (CQT) ve suçlu bilgi testi (GKT / CIT). İlgili-ilgisiz testi, suçla ilgili soruları doğrudan masumiyet içeren nötr sorularla kıyaslarken; kontrol sorusu testi, kişinin geçmişindeki benzer ahlaki ihlalleri içeren yapay kontrol sorularıyla karşılaştırma yapar.
Keşfetmeye Devam Edin
Poligraf
Poligraf
Polygraph
Kalp atış hızı, kan basıncı ve galvanik deri tepkisi gibi çeşitli fizyolojik stres göstergelerini eşzamanlı olarak ölçüp kaydeden cihaz.
İncele
Kontrol Sorusu Testi
Kontrol Sorusu Testi
Control Question Test (CQT)
Yalan dedektörü (poligraf) incelemelerinde, suçla ilgili kritik soruları, kişinin geçmişindeki olası ahlaki ihlalleri irdeleyen kontrol sorularıyla karşılaştırarak fizyolojik tepki kalıplarını analiz etmeye yarayan teknik.
İncele
Otonom Sinir Sistemi
Otonom Sinir Sistemi
Autonomic Nervous System (ANS)
Düz kasları, kalp kasını ve bezleri iç organlar düzeyinde inerve ederek kalp hızı, sindirim ve solunum gibi istemsiz fizyolojik süreçleri düzenleyen periferik sinir sistemi alt bölümüdür.
İncele