İşlevsel Değişmez
Functional İnvariant
Tanım
Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında, tüm biyolojik sistemleri karakterize eden ve yaşam boyu kesintisiz işleyen özümseme ve uyumsama süreçlerinden her biri.
Örnek Vaka / Uygulama
Yenidoğan bir bebeğin, nesneleri ilk başta yalnızca emme şemasıyla ele alması (özümseme), ardından yeni bir nesnenin sertliğini fark ederek dudak ve çene hareketlerini bu nesnenin formuna göre yeniden ayarlaması (uyumsama) birer işlevsel değişmez tezahürüdür.
Derin Analiz
Jean Piaget'nin genetik epistemoloji çerçevesinde ele aldığı işlevsel değişmezler, organizmanın çevreye uyum sağlama kapasitesinin temel yapı taşlarını oluşturur. İçerik ve yapı zamanla gelişimin evrelerine göre değişiklik gösterse de, bu işlevler (özümseme ve uyumsama) tüm canlı sistemlerde evrensel ve değişmez kalır. Bilişsel gelişim, biyolojik olgunlaşma ile çevresel deneyimlerin bu iki işlevsel değişmez aracılığıyla dinamik bir denge (özümleme) ve yeniden yapılandırma (uyumsama) sürecinden geçmesiyle ivme kazanır. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, sinaptik plastisitenin ve kortikal ağların çevresel girdilere karşı gösterdiği adaptif yeniden organizasyonun teorik karşılığıdır.
Etimoloji
Latince 'functio' [yerine getirme, icra etme] + Latince 'invarians' [değişmeyen, sabit kalan; 'in-' [değil] + 'variare' [değiştirmek]]
Karıştırmayın
Şema (schema) kavramıyla sıkça karıştırılır; şemalar deneyimle birlikte yapısal olarak değişebilir ve sayıca artabilirken, işlevsel değişmezler (özümseme ve uyumsama) yapının kendisini değil, yapının işleyiş mekanizmasını ve evrensel adaptasyon kurallarını ifade eder.