İzohedonik Tuzak
İsohedonic Trap
Tanım
Daniel E. Berlyne'ın estetik tercih kuramındaki, eşit düzeyde uyarılma yaratan uyarıcıların eşit derecede tercih edileceği varsayımının mantıksal hatası.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir sanat galerisinde sergilenen soyut bir tablo ile laboratuvarda dinletilen yüksek frekanslı rahatsız edici bir siren sesi, izleyicide veya dinleyicide tamamen aynı otonom sinir sistemi uyarılmasına (örneğin kalp atış hızında artış) yol açabilir. Ancak bireyin tabloya yönelme (yaklaşma) ve sirenden kaçınma (uzaklaşma) tepkileri taban tabana zıttır. Bu durum, uyarılma ile tercihin eş değer tutulamayacağını gösteren pratik bir örnektir.
Derin Analiz
Deneysel estetik ve psikofizyoloji literatüründe Daniel E. Berlyne, uyarılma potansiyeli (arousal potential) kavramıyla estetik hazzı açıklamaya çalışmıştır. Kuramın zayıf noktası, aynı miktar fizyolojik uyarılma üreten iki farklı uyarıcının bireyde aynı oranda haz yaratacağı varsayımıdır. Ancak nörobiyolojik ve duygusal süreçler incelendiğinde; eşdeğer uyarılma seviyesi hem son derece hoş (estetik açıdan tatmin edici) hem de son derece nahoş (tehditkar veya rahatsız edici) uyarıcılar tarafından tetiklenebilir. Dolayısıyla uyarılma miktarı tek başına tercihi belirleyemez; uyarıcının hedonik valansı (değeri) hesaba katılmalıdır.
Etimoloji
Yunanca 'isos' (eşit) + 'hedone' (haz) kelimelerinin birleşimi ile Daniel E. Berlyne'ın estetik tercih kuramındaki varsayıma atfen türetilmiştir.
Karıştırmayın
Uyarılma potansiyeli (arousal potential) ile sıklıkla karıştırılır; uyarılma potansiyeli uyarıcının yarattığı genel aktivasyon miktarını ifade ederken, izohedonik tuzak bu aktivasyonun doğrudan eşit haz anlamına geldiği yanılgısını tanımlar.