Kişiliğin Faktör Kuramı
Factor Theory Of Personality
Tanım
Kişilik bileşenlerinin faktör analizi gibi istatistiksel yöntemler aracılığıyla keşfedilmesini ve ölçülmesini savunan psikometrik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir araştırmada, hastaların doldurduğu 300 maddelik bir kişilik envanterinden elde edilen veriler faktör analizine tabi tutulur; bu analiz sonucunda maddelerin 'dışadönüklük' ve 'nevrotisizm' adı verilen iki bağımsız varyans kümesinde toplandığı matematiksel olarak doğrulanır.
Derin Analiz
Kişiliğin faktör kuramları, bireyler arası davranışsal farklılıkları inceleyen test verilerinin matris manipülasyonu ve kovaryans analizi (faktör analizi) yoluyla indirgenmesine dayanır. Raymond Cattell, Hans Eysenck ve Beş Faktör Modeli (Costa & McCrae) gibi öncüler, binlerce nitel özelliği matematiksel olarak daha az sayıdaki temel boyutlara veya 'faktörlere' indirgeyerek evrensel bir kişilik mimarisi inşa etmeyi amaçlamıştır. Bu yaklaşım, öz-bildirim envanterlerinin yapı geçerliliğini test etmek ve latif (gizil) değişkenleri nesnelleştirmek için psikometrinin temel taşını oluşturur.
Etimoloji
Latince 'facere' (yapmak, etmek) kökünden türetilen 'factor' (etken, faktör) kelimesi ile Yunanca 'persona' (maske, kişilik) kökünden türetilen 'personality' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Tip kuramları (kişiliği keskin kategorilere ayırır, faktör kuramları ise süreklilik arz eden boyutlar kullanır); psikodinamik kuramlar (matematiksel ölçüm yerine içgörü ve klinik gözleme dayanır).