Klerens (CL)
Clearance (CL)
Tanım
Bir ilacın veya metabolitin belirli bir vücut sıvısındaki konsantrasyonuna oranla vücuttan uzaklaştırılma hızı.
Örnek Vaka / Uygulama
Hipertansiyon ve ödem tedavisinde kullanılan bir ilacın böbrekler yoluyla vücuttan atılımını inceleyen bir klinik çalışmada, hastanın plazma konsantrasyonu ve idrar atılım hızı ölçülür. Elde edilen veriler formüle uygulandığında, böbreklerin bu ilacı dakikada kaç mililitre plazmadan tamamen arındırdığı (renal klerens) hesaplanır. Eğer hastada böbrek fonksiyonlarında yaşa bağlı bir düşüş varsa, klerens değeri azalacağı için standart dozlar birikebilir ve toksisiteye yol açabilir; bu nedenle hekim klerens değerine göre doz optimizasyonu yapar.
Derin Analiz
Farmakokinetik ve klinik farmakolojide klerens (CL), birim zamanda temizlenen hayali vücut sıvısı hacmi olarak tanımlanır ve genellikle mL/dakika veya L/saat cinsinden ifade edilir. Formülasyonu CL =eliminasyon hızı / C (konsantrasyon) şeklindedir. Klerens, additif (toplamsal) bir özelliktir; yani toplam klerens, ilacın vücuttan atılmasında rol oynayan başta renal (böbrek) ve hepatik (karaciğer) olmak üzere tüm organ sistemlerinin klerens değerlerinin aritmetik toplamına eşittir. Bu parametre, klinik uygulamalarda doz rejimi belirleme, böbrek veya karaciğer yetmezliği durumlarında doz ayarlaması yapma ve ilaç toksisitesini öngörme aşamalarında hayati bir rol oynamaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'clear' (temizlemek, arındırmak) fiilinden türetilmiştir; kökeni Latince 'clarus' (açık, berrak) sözcüğüne dayanmaktadır. Farmakokinetik literatüründe bir organ veya sistemin bir maddeyi vücuttan 'temizleme' kapasitesini ifade etmek üzere terimleşmiştir.
Karıştırmayın
Eliminasyon yarı ömrü (half-life) ile sıkça karıştırılır. Yarı ömür, kandaki ilaç konsantrasyonunun yarıya düşmesi için geçen süreyi ifade ederken; klerens, doğrudan ilacın vücuttan elimine edildiği hacimsel hızı ifade eder ve yarı ömür hem klerense hem de dağılım hacmine bağlı olarak değişir.