Koşulsuz Uyarıcı Ön-maruziyet Etkisi
US Preexposure Effect
Tanım
Bir organizmanın, klasik koşullama sürecinden hemen önce koşulsuz uyarıcıya tek başına maruz kalması durumunda, sonradan koşullu uyarıcı ile bu uyarıcı arasında bağ kurma yeteneğinin zayıflaması olgusu.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir köpeğe zil çalınmadan önce (nötr uyarıcı) sürekli olarak et tozu (koşulsuz uyarıcı) verilmesi durumunda, köpek et tozuna karşı aşinalık kazanır. Daha sonra zil sesi ile et tozu eşleştirilerek klasik koşullama denendiğinde, köpeğin zile salya tepkisi verme hızı ve miktarı, et tozunu önceden deneyimlememiş kontrol grubuna kıyasla belirgin şekilde düşük olur.
Derin Analiz
Öğrenme ve davranış psikolojisinde, özellikle Rescorla-Wagner modeli gibi bilişsel-ilişkisel modeller bağlamında incelenen bu etki, uyarıcı tanışıklığının (latent inhibition benzer şekilde) edinme hızını nasıl düşürdüğünü gösterir. Koşulsuz uyarıcı (US) herhangi bir eşleşme olmaksızın defalarca sunulduğunda, organizma bu uyarıcının nötr ya da öngörülebilir olduğunu öğrenir; bu da sonradan sunulan nötr uyarıcının (CS) US'yi tahmin etme gücünü (salient value) köreltir. Nörobiyolojik düzeyde, hipokampal ve kortikal devrelerin uyarıcının tanıdıklığını (familiarity) kodlayarak yeni asociatif (bağlantısal) plastisiteyi bloke etmesiyle tetiklenir.
Etimoloji
İngilizce 'unconditioned stimulus' [koşulsuz uyarıcı] (Latince 'unus' [bir/tek] + 'condicio' [koşul]) ve 'preexposure' [ön-maruziyet] (Latince 'prae-' [önce] + 'exponere' [ortaya koymak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Gizli inhibisyon (Latent inhibition) ile sıkça karıştırılır; gizli inhibisyonda önceden maruz kalınan uyarıcı *koşullu uyarıcıdır* (CS), koşulsuz uyarıcı ön-maruziyet etkisinde ise maruz kalınan uyarıcı *koşulsuz uyarıcıdır* (US).
Keşfetmeye Devam Edin
Klasik Koşullama
Klasik Koşullama
Classical Conditioning
Başlangıçta nötr olan bir uyarıcının, refleksif bir tepki uyandıran doğal bir uyarıcıyla defalarca eşleşmesi sonucunda, tek başına o refleksif tepkiyi tetikler hale gelmesini sağlayan temel bir öğrenme mekanizmasıdır.
İncele