Kretschmer Tipolojisi
Kretschmer Typology
Tanım
Bireylerin fiziksel yapıları ile belirli kişilik eğilimleri ve psikiyatrik yatkınlıkları arasında biyolojik bir bağ kuran tarihsel bir sınıflandırma sistemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
1920'lerin psikiyatri kliniklerinde, hastaların dış görünüşlerine bakılarak (örneğin aşırı zayıf ve uzun boylu bir hastanın şizotimik bozukluklara yatkın olduğunun düşünülmesi) birincil mizaç değerlendirmesi yapılması bu tipolojinin tipik bir uygulamasıydı.
Derin Analiz
20. yüzyılın başlarında Alman psikiyatrist Ernst Kretschmer tarafından geliştirilen bu tipoloji, somatotip (fiziksel yapı) ile mizaç arasında doğrudan bir korelasyon olduğu varsayımına dayanır. Sınıflandırma temel olarak dört ana fiziksel ve karakteristik kategoriye ayrılır: Kısa ve tıknaz yapıdaki 'piknik' tip neşeli ve duygu durum dalgalanmalarına yatkınken (siklotimik eğilim); çelimsiz ve zayıf 'astenik' (leptosom) tip içedönük ve hassas (şizotimik eğilim); kaslı ve atletik tip enerjik ve saldırgan; orantısız 'displastik' tip ise bunların bir kombinasyonunu sergiler. Kretschmer, bu morfolojik ve psikolojik eşleşmelerin temelinde endokrin salgıların ve kalıtsal biyolojik yakınlıkların yattığını savunmuştur. Günümüzde modern psikometri ve kişilik psikolojisi tarafından ampirik geçerliliği bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve tarihe karışmış olsa da, somatotip teorilerinin ve Sheldon'ın somatotip teorisi gibi daha sonraki antropolojik-psikolojik girişimlerin öncüsü olması bakımından tarihsel öneme sahiptir.
Etimoloji
Almanca kökenli bir terim olup, 1920'lerde Alman psikiyatrist Ernst Kretschmer'in (1888–1964) soyadından ve Yunanca 'typos' (kalıp, biçim) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
William Sheldon'ın somatotip teorisi (endomorf, mezomorf, ektomorf) ile sıklıkla karıştırılır; Sheldon bu sınıflandırmayı embriyolojik katmanlara dayandırarak daha sonra geliştirmiştir, Kretschmer ise doğrudan psikiyatrik bozukluk yatkınlıkları üzerinden temellendirmiştir.