Kulp Felaket Modeli
Cusp Catastrophe Model
Tanım
Doğrusal olmayan dinamik sistemlerde, küçük ve sürekli girdilerin ani, büyük ve kesikli davranışsal değişimlere yol açabileceğini açıklayan matematiksel model.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik iş stresi altında kademeli olarak yıpranan bir bireyin, dışarıdan bakıldığında küçük görünen tek bir ek görev (kontrol parametresi) ile aniden tükenmişlik sendromuna (burnout) veya ağır bir depresif atağa (ani durum değişimi) sürüklenmesi.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve psikolojide, insan davranışının veya tutumlarının her zaman kademeli değişmediğini, eşik değerlerin aşıldığı noktalarda sistemin katastrofik (ani) sıçramalar gösterdiğini modeller. catastrophe theory (felaket teorisi) çatısı altında yer alan bu yaklaşım; kontrol parametrelerinin birleşimiyle ortaya çıkan iki kararlı durum arasındaki ani geçişleri, topolojik bir yüzey üzerindeki kıvrımlar (cusp) aracılığıyla formüle eder. Klinik psikolojide panik atak başlangıcı, motivasyon çöküşleri veya tutum değişimlerinin modellenmesinde doğrusal olmayan istatistiksel araç olarak kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'cusp' (kulp, sivri uç, kesişim noktası) ve Fransızca 'catastrophe' (felaket, ani değişim; Grekçe katastrph: aşağı dönme, altüst olma) ile İngilizce 'model' (kalıp, örnek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğrusal regresyon modelleri (sabit artış varsayar, ani kırılmaları açıklayamaz) ve kelebek felaket modeli (daha fazla kontrol parametresi gerektirir).