Latah

Latah (lattah)

Tanım

Genellikle Güneydoğu Asya kültürlerinde görülen, abartılı irkilme tepkisi, ekolali, ekopraksi ve koprolali ile karakterize kültüre özgü bir sendromdur.

Örnek Vaka / Uygulama

Orta yaşlı bir kadın, mutfakta beklenmedik bir gürültüyle irkildikten sonra aniden korku ifadesi sergiler, hemen ardından çevresindeki bir kişinin yaptığı el hareketlerini istemsizce taklit eder (ekopraksi) ve yüksek sesle uygunsuz küfürler savurmaya (koprolali) başlar. Bu epizod birkaç dakika içinde kendiliğinden yatışır.

Derin Analiz

Kültüre özgü psikiyatrik bozukluklar kategorisinde değerlendirilen latah, bireyin beklenmedik bir uyaran karşısında yaşadığı akut şok durumunu takip eden otomatizm ve telkine yatkınlık (command obedience) tablosudur. Nörobiyolojik düzlemde, retiküler aktive edici sistemin ve ani uyarılma devrelerinin (startle network) çevresel veya genetik yatkınlıklar zemininde ani deşarjı olarak ele alınır. Orta yaş kadınlarda daha yüksek prevalans göstermesi, sosyokültürel baskılanma mekanizmaları ve somatik dışavurum biçimleriyle ilişkilendirilmektedir. DSM-5 ve ICD-10 sınıflandırmalarında spesifik bir kategori yerine kültürel ilişkili sendromlar bağlamında incelenir.

Etimoloji

Malayca 'latah' kelimesinden türetilmiştir; aşırı irkilme, refleksif tepki verme ve içinde bulunulan durumun bilincinde olmaksızın taklit etme eğilimini ifade eder.

Karıştırmayın

Tourette Sendromu ile sıklıkla karıştırılır; Tourette nörogelişimsel bir kökene sahip olup erken çocuklukta başlarken, latah spesifik bir irkilme tetikleyicisiyle ortaya çıkan kültürel bir reaksiyondur.

Keşfetmeye Devam Edin

Ekolali

Echolalia

Bir bireyin karşısındaki kişi tarafından sarf edilen kelimeleri, sesleri veya cümleleri istemsiz ve yineleyici bir biçimde taklit etmesiyle karakterize edilen nörogelişimsel ve klinik belirti.

İncele

Ekopraksi

Echopraxia

Bir başka bireyin fiziksel hareketlerinin, jestlerinin veya mimiklerinin istem dışı ve otomatik olarak taklit edilmesi durumu.

İncele

Koprolali

Coprolalia

Özellikle dışkı veya dışkılama ile ilgili olanlar başta olmak üzere, müstehcen, küfürlü ve sosyal açıdan kabul edilemez sözcüklerin istemsiz, spontane ve kontrol edilemez bir biçimde dışavurulması.

İncele