Modelleme Teorisi
Modeling Theory
Tanım
Davranış, biliş veya duygusal durum değişikliklerinin, başka bir bireyin davranışını veya bu davranışın sonuçlarını gözlemlemek suretiyle gerçekleştiğini öne süren kuramsal çerçevedir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda fobik kaygıyla başvuran bir danışana yönelik 'katılımcı modelleme' (participant modeling) uygulanması: Terapist önce örümceğe yaklaşarak sakin kalma davranışını sergiler (model olur), ardından danışanın aynı davranışı kademeli olarak tekrarlamasını sağlar.
Derin Analiz
Modelleme teorisi, bireylerin doğrudan pekiştireç almasızın, dolaylı yaşantılar yoluyla nasıl yeni davranış repertuarları edindiğini inceler. Albert Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'nın temel taşını oluşturur. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, aynasal nöron (mirror neuron) sistemlerinin aktifleşmesiyle, başkalarının eylemlerinin zihinsel olarak simüle edilmesine dayanır. Gözlemcinin model ile kurduğu özdeşleşme düzeyi, dikkatsel, hatırlayıcı, yeniden üretici ve güdüleyici süreçler üzerinden öğrenmenin kalıcılığını ve transferini doğrudan belirler.
Etimoloji
İngilizce 'model' (Latince 'modulus' [küçük ölçü, kalıp] sözcüğünden türetilmiştir) ve 'theory' (Grekçe 'theoria' [gözlem, inceleme, düşünce] kelimesinden) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Klasik koşullanma ve edimsel koşullanma ile sıklıkla karıştırılır; ancak onlardan farklı olarak doğrudan deneyim veya pekiştirme gerektirmez, tamamen gözleme dayalı dolaylı öğrenmeyi baz alır.