Olabilirlik İlkesi
Likelihood Principle
Tanım
Gözlenen veriler elde edildiğinde, model parametreleri hakkındaki tüm kanıtların yalnızca olabilirlik fonksiyonunda saklı olduğunu savunan temel çıkarım ilkesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik araştırmada yeni bir antidepresanın etkinliği test edilmektedir. Sıklıkçı istatistik, elde edilen verinin yanı sıra 'eğer bu deney 100 kez daha tekrarlansaydı ortaya çıkacak olası diğer örneklemleri' de hesaplamaya katarken; olabilirlik ilkesini benimseyen bir araştırmacı, sadece elde edilen gerçek örneklem verisinin ürettiği olabilirlik fonksiyonuna odaklanarak parametre tahminini yapar.
Derin Analiz
Olabilirlik ilkesi, hem algı psikolojisinde (Helmholtz'un görsel algı yaklaşımı) hem de istatistiksel çıkarımda (Fisher ve Barnard'ın temellerini attığı yaklaşım) merkezi bir rol oynar. İstatistiksel bağlamda bu ilke, örneklem uzayında henüz gerçekleşmemiş olası diğer verilerin veya hipotez testlerinde kullanılan p-değerlerinin, çıkarım sürecinde göz ardı edilmesi gerektiğini savunur. Frequentist (sıklıkçı) yaklaşımla temel kopuş noktası buradadır; sıklıkçılar gözlenmeyen verilerin ve örneklem dağılımının uzun vadeli performansının önemli olduğuna inanırken, olabilirlikçiler yalnızca eldeki somut verinin yarattığı olabilirlik eğrisinin (likelihood function) hüküm sürmesi gerektiğini savunur. Bilişsel bilimlerde ise beyin, belirsiz duyusal girdileri çözümlerken istatistiksel bir optimize edici gibi çalışır ve en yüksek olabilirlik skoruna sahip yorumu bilinç düzlemine taşır.
Etimoloji
İngilizce 'likelihood' (olabilirlik, muhtemel olma durumu, Eski İngilizce 'gelīclīc' [benzer şekilde]) ve Latince 'principium' (başlangıç, temel, ilke) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Basitlik ilkesi (simplicity principle / Prägnanz) ile karıştırılır; basitlik ilkesi en kısa açıklamaya sahip olan algıyı öne çıkarırken, olabilirlik ilkesi matematiksel ve olasılıksal olarak en olası yorumu tercih eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Olabilirlik Fonksiyonu
Likelihood Function
Gözlemlenen verilerin belirli bir popülasyon parametresi altında gerçekleşme olasılığını ölçen matematiksel formülasyon.
İncele
Sıklıkçı Çıkarım
Frequentist İnference
Olasılığı uzun vadeli tekrarların oranı olarak tanımlayan ve istatistiksel sonuçları bu varsayım üzerine kuran klasik çıkarım yaklaşımı.
İncele