Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Ortak Olasılık

Joint Probability

Tanım

İki veya daha fazla bağımsız ya da bağımlı olayın aynı anda gerçekleşme olasılığını ifade eden istatistiksel ve matematiksel kavram.

Örnek Vaka / Uygulama

Standart 52 kartlık bir desteden rastgele çekilen bir kartın hem 'kupa' (hearts) hem de 'vale' (jack) olma ortak olasılığı, kupa gelme olasılığı (13/52) ile vale gelme olasılığının (4/52) bağımlılık yapısına göre hesaplanmasıyla 1/52 sonucunu verir.

Derin Analiz

Olasılık teorisi ve istatistiksel çıkarımda, iki rastgele değişkenin (örneğin X ve Y) belirli değerleri aynı anda almasının matematiksel kesişimini inceler. Biçimsel olarak P(X = x ve Y = y) veya P(XY) şeklinde gösterilir. Olaylar istatistiksel olarak bağımsızsa, ortak olasılık bireysel olasılıkların doğrudan çarpımına eşittir [P(X) × P(Y)]. Ancak değişkenler arasında bir korelasyon veya bağımlılık söz konusu olduğunda, hesaplama koşullu olasılıklar (conditional probability) üzerinden yürütülür. Bilişsel modellemede ve karar verme süreçlerinde, bireylerin karmaşık olayların eşzamanlı gerçekleşme ihtimalini sezgisel olarak değerlendirirken sıklıkla 'bağlantı hatasına' (conjunction fallacy) düştüğü ampirik olarak gösterilmiştir.

Etimoloji

İngilizce 'joint' (birleşik, ortak, Latince: 'iunctus', bağlanmış, birleştirilmiş) ve 'probability' (olasılık, Latince: 'probabilitas', akla yatkınlık, ispat edilebilirlik) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Marjinal olasılık (marginal probability) ve koşullu olasılık (conditional probability) ile sıklıkla karıştırılır. Marjinal olasılık tek bir olayın tek başına gerçekleşme şansını incelerken, ortak olasılık birden fazla olayın kesişimini hedefler.