Koşullu Olasılık
Conditional Probability
Tanım
Bir olayın veya kategorik sonucun, başka bir olay gerçekleştiği takdirde ortaya çıkma olasılığını 0 ile 1 arasında bir değer olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir araştırmada, ağır çocukluk çağı travması (ACE) öyküsü olan bireylerde majör depresif bozukluk gelişme olasılığının, travma öyküsü olmayan genel popülasyona kıyasla 0.65 (yüzde 65) olarak hesaplanması koşullu olasılığa somut bir örnektir.
Derin Analiz
Olasılık teorisi ve istatistiksel çıkarımda, koşullu olasılık, iki veya daha fazla değişken arasındaki bağımlılık yapısını matematiksel olarak modellemenin temelini oluşturur. $P(A|B)$ şeklinde ifade edilen bu kavram, B olayı gerçekleştiği bilindiğinde A olayının gerçekleşme ihtimalini inceler. Klinik psikoloji ve epidemiyolojide, çevresel risk faktörlerinin patoloji gelişimindeki rolünü saptamak için kritik bir araçtır; örneğin genetik yatkınlık veya ebeveyn madde kullanımı gibi öncül değişkenlerin, bireyin ilerleyen yaşamında benzer bozukluklar sergileme ihtimalini nicelleştirir. Ancak bilimsel metodolojide en sık yapılan hata, yüksek veya düşük koşullu olasılık değerlerini doğrudan nedensellik (causality) ile eşitlemektir. Korelasyon veya yüksek koşullu olasılık, üçüncü bir gizli değişkenin (confounding variable) varlığına işaret edebilir ve kesin bir neden-sonuç ilişkisi ancak deneysel manipülasyonlarla doğrulanabilir.
Etimoloji
Latince 'contingere' (dokunmak, başa gelmek, rast gelmek) fiilinden türetilen 'contingens' (bağlı, koşullu) sıfatı ile Latince 'probabilitas' (olasılık, olabilirlik) kelimesinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Marjinal olasılık (tek bir olayın diğer koşullardan bağımsız toplam olasılığı) ve ortak olasılık (iki olayın aynı anda gerçekleşme olasılığı) ile sıklıkla karıştırılır; koşullu olasılık ise tamamen öncül bir şartın bilindiği durumdaki daraltılmış örneklem uzayını baz alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bayes Teoremi
Bayes Theorem
Yeni elde edilen kanıtlar ışığında, bir olayın gerçekleşme olasılığını (prior probability) güncelleyerek sonçul olasılığa (posterior probability) ulaşmayı sağlayan matematiksel formülasyondur.
Korelasyon
Correlation
İki veya daha fazla rassal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve derecesini nicel olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür.