İstatistik ve Araştırma Yöntemleri
Açısal Dönüşüm
Angular Transformation
Oran veya yüzde verilerinin varyansını sabitlemek ve dağılımını normalleştirmek amacıyla uygulanan bir matematiksel ve istatistiksel dönüşüm yöntemidir.
Agregasyon Problemleri
Aggregation Problems
Bireysel düzeydeki etkilerin, kurumsal veya grup düzeyindeki verilerle analiz edildiğinde gözden kaçması veya hatalı şekilde gruba atfedilmesi durumu.
Alfa
Alpha
İstatistiksel testlerde doğru olan sıfır hipotezinin yanlışlıkla reddedilme olasılığını (Tip I hata) veya psikometrik testlerde iç tutarlılık güvenirlik katsayısını ifade eden sembolik değer.
Alfa Düzeyi
Alpha Level
Hipotez testlerinde sıfır hipotezinin (H0) doğru olmasına rağmen reddedilmesi olasılığını, yani Tip I hata yapma maksimum kabul edilebilir sınırını belirleyen önsel olasılık eşiğidir.
Alternatif Hipotez Dağılımı
Alternative Hypothesis Distribution
Güç analizi sürecinde, sıfır hipotezi dağılımıyla karşılaştırılmak üzere, belirli varsayımlar altında bir karakteristiğin olası değerlerinin teorik kümesidir.
Ark Sinüs Dönüşümü
Arc Sine Transformation
Oran veya yüzde verilerini normal dağılıma yaklaştırmak ve varyansları homojenleştirmek amacıyla kullanılan matematiksel ve istatistiksel bir veri dönüştürme yöntemidir.
Arka Plan Değişkeni
Background Variable
Araştırmada birincil odak noktası olmayan, ancak katılımcıların veya birimlerin demografik, sosyal ya da geçmişe dayalı özelliklerini tanımlayan ve sonuçları etkileyebilecek olan kontrol veya betimleme değişkenidir.
Ayrık Kümeler
Disjoint Sets
Hiçbir ortak elemanı bulunmayan ve kesişim kümesi boş küme olan iki veya daha fazla küme.
Bağımlı Değişken
Dependent Variable (DV)
Deneysel çalışmalarda bağımsız değişkendeki değişimin ardından gözlemlenen, korelasyonel araştırmalarda ise yordanması veya açıklanması hedeflenen sonuç ölçümüdür.
Bağımlı Örneklem T Testi
Dependent-samples T Test
İlişkili iki grup ölçümünün (örneğin aynı bireylerin tedavi öncesi ve sonrası skorları) ortalamaları arasındaki farkın sıfırdan anlamlı düzeyde farklı olup olmadığını test eden parametrik istatistiksel analiz yöntemidir.
Bağımlı Örneklemler
Correlated Samples
Aynı katılımcı grubundan farklı zamanlarda veya ilişkili bireylerden eşleştirilmiş olarak elde edilen, verilerin birbirine istatistiksel olarak bağlı olduğu gözlem setleri.
Bartlett Varyans Homojenliği Testi
Bartlett Test For Equality Of Variance
İki veya daha fazla bağımsız grubun varyanslarının homojen olup olmadığını test etmek için kullanılan ve özellikle normallik varsayımına duyarlı olan istatistiksel bir prosedür.
Belirleme Katsayısı
Coefficient Of Determination
Bağımlı değişkendeki varyansın ne kadarının bağımsız değişken ya da değişkenler tarafından ortak olarak açıklandığını gösteren 0 ile 1 arasında değişen sayısal indeks.
Belirtme Katsayısı
Determination Coefficient
Regresyon modelinde bağımlı değişkendeki varyansın, bağımsız değişken veya değişkenler tarafından ne kadar oranla açıklanabildiğini gösteren istatistiksel ölçü.
Bessel Düzeltmesi
Bessel’s Correction
Bir örneklem üzerinden varyans ve standart sapma hesaplanırken tahmin yanlılığını azaltmak için paydadaki gözlem sayısı olan n yerine n - 1 değerinin kullanılmasını sağlayan istatistiksel düzeltmedir.
Beta Düzeyi
Beta Level
Boş hipotezin yanlış olduğu gerçek durumunda, onu reddetmeme olasılığını, yani İkinci Tip (Type II) hata yapma olasılığını ifade eden istatistiksel parametredir.
Betimsel İstatistik
Descriptive Statistics
Bir örneklem grubuna ait ham verilerin ana özelliklerini, herhangi bir genelleme yapmaksızın sayısal veya grafiksel olarak özetleyen istatistiksel prosedürler bütünü.
Binom Değişken
Binomial Variable
Yalnızca iki olası sonucu bulunan ve genellikle 0 ile 1 değerleriyle kodlanan kesikli olasılık değişkenidir.
Birikimli Oransal Frekans
Cumulative Relative Frequency
Veri setindeki belirli bir değere ve o değerden küçük olan tüm diğer değerlere ait oranların toplamını gösteren kümülatif istatistiksel ölçüdür.
Biyoistatistik
Biostatistics
Biyolojik süreçler, tıp ve epidemiyoloji ile ilgili verilerin toplanması, incelenmesi ve yorumlanmasıyla ilgilenen uygulamalı istatistik dalıdır.
Blok Tasarım
Block Design
Araştırmaya katılan bireylerin, hedef sonuçla ilişkili belirli bir ortak özelliğe (kovaryat) göre homojen alt kümelere (bloklara) ayrılarak deneysel koşullara dağıtıldığı bir deneysel tasarım türüdür.
Bloklama Faktörü
Blocking Factor
Deneysel çalışmalarda katılımcıların veya örneklem birimlerinin benzer özelliklerine göre homojen alt kümelere ayrılmasını sağlayan kontrol değişkeni.
Bonferroni T-testi
Bonferroni T Test
Çoklu karşılaştırmalarda Tip I hata oranını (yanlış pozitif) kontrol etmek amacıyla anlamlılık düzeyinin test sayısına bölünerek düzeltildiği bir istatistiksel test prosedürüdür.
Bölge Örneklemesi
Area Sampling
Araştırma katılımcılarını belirlemek amacıyla mahalleler, sokaklar veya konutlar gibi önceden tanımlanmış coğrafi alanların örneklem kaynağı olarak seçildiği olasılıklı bir örnekleme yöntemidir.
Cold-deck Veri Tamamlama
Cold-deck İmputation
Eksik veri setlerindeki boşlukların, mevcut veri kümesiyle doğrudan ilişkili olmayan harici ve önceden belirlenmiş bir kaynaktan alınan değerlerle doldurulması yöntemi.
Cox Regresyon Analizi
Cox Regression Analysis
Bir veya birden fazla bağımsız değişkenin, önceden belirli bir olasılık dağılımı varsayımı gerektirmeksizin, belirli bir olayın gerçekleşme zamanına etkisini inceleyen çok değişkenli bir yarı-parametrik istatistiksel modelleme tekniği.
Çapraz Faktörlü Desen
Crossed-factor Design
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin her bir düzeyinin, diğer bağımsız değişkenlerin tüm düzeyleriyle eksiksiz bir şekilde kombinlendiği deneysel araştırma deseni.
Çapraz Sınıflandırma Tablosu
Cross-classification Table
İki veya daha fazla kategorik değişkenin ortak frekans dağılımını gösteren iki boyutlu istatistiksel matris.
Çapraz Tablolama
Cross-tabulation
İki veya daha fazla kategorik değişkenin ortak frekans dağılımını incelemek ve değişkenler arasındaki olası ilişkileri görselleştirmek için kullanılan iki boyutlu istatistiksel matris.
Çubuk Grafik
Bar Graph
Niteliksel veya kategorik değişkenlere ait verilerin, aralarında boşluklar bulunan farklı yükseklikteki çubuklar aracılığıyla görselleştirildiği grafik türüdür.
Demografik Araştırma
Demographic Research
İnsan popülasyonlarının büyüklüğü, dağılımı, yoğunluğu, yaş, cinsiyet, göç ve ölüm oranları gibi istatistiksel özelliklerini inceleyen sistematik araştırma yöntemidir.
Dengeli Desen
Balanced Design
Her bir deneysel koşulda elde edilen gözlem veya ölçüm sayısının eşit olduğu her türlü araştırma düzenidir.
Dengeli Latin Karesi
Balanced Latin Square
Tekrarlalı ölçüm tasarımlarında sıra ve taşıma etkilerini dengelemek amacıyla her koşulun her sırada ve diğer tüm koşullardan önce/sonra eşit sayıda yer aldığı özel bir deneysel matris düzenlemesidir.
Deterministik Model
Deterministic Model
Çıktının tam olarak ve hatasız bir şekilde belirlenebildiği, hata terimi barındırmayan matematiksel fonksiyondur.
Dikotom Değişken
Dichotomous Variable
Yalnızca iki olası değerden birini (genellikle 0 veya 1) alabilen, bir gözlemin iki kategoriden hangisine ait olduğunu belirten kategorik değişken.
Doğru Orantılı İlişki
Direct Correlation
İki değişkenin aynı yönde eşzamanlı değişim gösterdiği, biri artarken diğerinin de arttığı (veya biri azalırken diğerinin de azaldığı) matematiksel ve istatistiksel bağıntı türüdür.
Doğrudan İlişki
Direct Relationship
İki değişkenin eş zamanlı olarak aynı yönde (birlikte artarak ya da azalarak) hareket ettiği istatistiksel ve matematiksel birliktelik.
Doğrudan Model
Direct Model
Bir veya daha fazla bağımsız değişkenin, araya herhangi bir aracı (mediatör) değişken girmeksizin, doğrudan bir veya daha fazla bağımlı değişkenle olan ilişkisini inceleyen istatistiksel temsil.
Düzeltilmiş R
Adjusted R
Modeldeki bağımsız değişken sayısı ve örneklem büyüklüğü hesaba katılarak düzeltilmiş çoklu korelasyon katsayısı.
Eğri Altında Kalan Alan
AUC
Bir iki boyutlu grafikte, bir eğrinin altında kalan entegre alanı ifade eden, istatistikte ve farmakokinetikte yaygın olarak kullanılan bir metrik.
Eğri Uydurma
Curve Fitting
Verilen bir veri setini minimum hata payıyla ve en yüksek doğrulukla grafiksel olarak temsil eden bir matematiksel fonksiyon veya eğri elde etme istatistiksel süreci.
Eğrisel
Curvilinear
Değişkenler arasındaki ilişkinin tek yönlü artış veya azalış göstermeyip, belirli bir eşikten sonra yön değiştirdiği eğrisel örüntüyü ifade eder.
Ekolojik Yanılgı
Ecological Fallacy
Gruplara ait istatistiksel bulguların, o grubun bireylerine hatalı bir şekilde atfedilmesiyle oluşan metodolojik çıkarım hatası.
Eksik Veri Analizi
Available-case Analysis
İstatistiki analizlerde eksik verilerle başa çıkmak için kullanılan, her bir analiz veya test için veri setindeki tüm mevcut ve eksik olmayan gözlemleri hesaba katan yöntemdir.
Etki
Effect
Bir sebebin doğrudan neticesinde ortaya çıkan olay, durum veya değişkenler arası istatistiksel sonuç.
Etki Değişkeni
Effect Variable
Bağımsız değişkenin manipülasyonu veya etkisi sonucunda ortaya çıkan, ölçülen ve bağımlı değişken ile eş anlamlı olarak kullanılan istatistiksel sonuç parametresi.
Etki Kodlama
Effect Coding
Regresyon analizlerinde kategorik değişkenleri sayısal düzleme aktarırken, referans grubu yerine tüm grupların genel ortalamasını (grand mean) baz alan sayısal atama prosedürüdür.
Grafik
Chart
Verilerin görsel olarak anlaşılmasını sağlayan grafik veya tablo biçimindeki gösterim; fiil olarak ise bu tür bir gösterim oluşturma eylemi.
Gruplararası Faktör
Between-subjects Factor
Varyans analizinde, her bir düzeyi farklı katılımcı grupları tarafından deneyimlenen bağımsız değişken.
Güven Aralığı
CI
Bir popülasyon parametresinin gerçek değerini belirli bir olasılık düzeyiyle kapsaması beklenen tahmini değer aralığı.
Hesaplama Formülü
Computational Formula
İstatistiki bir kavramın değerini hesaplamak amacıyla türetilmiş, sayısal işlemleri pratikleştiren matematiksel denklem.
İki Değişkenli
Bivariate
Aynı anda incelenen veya ölçülen iki farklı değişkenin özelliklerini ve aralarındaki olası matematiksel ya da istatistiksel ilişkiyi betimleyen kavram.
İkili Değişken
Binary Variable
Yalnızca iki olası karşılıklı münhasır değer alabilen, genellikle 0 ve 1 veya 'evet' ve 'hayır' şeklinde kodlanan matematiksel ve istatistiksel veri türüdür.
İkili Frekans Dağılımı
Bivariate Frequency Distribution
İki kategorik değişkenin gözlenen frekanslarına göre olası tüm kombinasyonlarını gösteren istatistiksel dağılımdır.
İkiştirilmiş Değişken
Dichotomized Variable
Süreçlerin veya sürekli ölçümlerin (örneğin yaş veya gelir), analitik kolaylık veya eşik değerler nedeniyle yapay olarak iki kategoriye (örneğin genç/yaşlı, düşük/yüksek) indirgendiği veri türüdür.
Karar Kuralı
Decision Rule
Hipotez testlerinde, sıfır hipotezinin reddedilip reddedilmeyeceğini belirleyen ve test istatistiğinin kritik değer sınırlarını tanımlayan formal ölçüttür.
Karmaşık Karşılaştırma
Complex Comparison
İki veya daha fazla grubun belirli bir kombinasyonunun, diğer bir veya daha fazla grupla karşılaştırıldığı istatistiksel değerlendirme yöntemi.
Karşılaştırma
Comparison
İki veya daha fazla veri kümesinin, grubun veya değişkenin benzerlik ve farklılıklarını saptamak amacıyla yapılan analitik değerlendirme.
Karşılaştırma Bazlı Hata Oranı
Comparison-wise Error Rate
Çoklu istatistiksel karşılaştırmaların her birinde, tekil test düzeyinde Tip I hatası (alfa) yapma olasılığı.
Karşılıklı Yaprak-gövde Grafiği
Back-to-back Stem-and-leaf Plot
İki farklı veri setinin merkezi bir gövde sütunu etrafında simetrik olarak karşılaştırılmasını sağlayan istatistiksel bir görselleştirme yöntemidir.
Kartezyen Koordinat Sistemi
Cartesian Coordinate System
n-boyutlu bir uzaydaki herhangi bir noktanın, ortak bir başlangıç noktasına (orijine) olan uzaklıklarının eksenler boyunca sayısal koordinatlarla ifade edilmesini sağlayan matematiksel sistem.
Kasti Örneklem
Deliberate Sampling
Araştırmaya katılacak bireylerin rastgele yerine önceden belirlenmiş spesifik bir plana veya araştırmacının yargısına dayanarak seçildiği örnekleme yöntemi.
Kategori-sistem Yöntemi
Category-system Method
Veri unsurlarını önceden belirlenmiş bir kural setine göre kategorilere ayırmayı içeren herhangi bir ölçüm veya sınıflandırma değerlendirme yöntemi.
Kategorik
Categorical
Birimlerin veya deneysel koşulların, belirli niteliksel özelliklere dayanarak sınıflara veya gruplara ayrılmasını ifade eden sıfat.
Kategorik Değişken
Categorical Variable
Bir bireyi, nesneyi veya gözlem birimini niceliksel bir skorla değil, sınırlı ve sabit sayıda nitel kümeden birine atayan istatistiksel değişken türü.
Kavramsal Formül
Conceptual Formula
Bir istatistiksel veya matematiksel hesaplamanın temel mantığını, altındaki teorik yapıyı doğrudan yansıtan formül.
Kesikli
Discontinuous
Süreklilik arz etmeyen, aralarında belirgin ve kopuk sınır bulunan, ayrı ve bağımsız birimleri veya değerleri ifade eden matematiksel ve istatistiksel nitelik.
Kesitsel Analiz
Cross-sectional Analysis
Verilerin belirli bir zaman diliminde veya tek bir anlık kesitsel süreçte toplanarak incelenmesi.
Keşifsel Veri Analizi
EDA
Veri setlerini özetlemek, ana hatlarını ortaya çıkarmak ve istatistiksel modeller kurmadan önce verinin gizli yapısını görselleştirmek için kullanılan analitik yaklaşım.
Ki-kare Dağılımı
Chi-square Distribution (χ2 Distribution)
Gözlenen değerler ile beklenen değerler arasındaki bağımsız kare farklarının toplamının olasılık dağılımıdır.
Ki-kare Testi
Chi-square Test
Kategorik veriler arasındaki bağımsızlığı veya teorik bir modelin gözlenen verilerle uyumunu değerlendirmek için ki-kare dağılımını kullanan istatistiksel bir hipotez testidir.
Klasik Çıkarım
Classical İnference
Olasılığı uzun vadeli göreceli frekanslar olarak ele alan ve parametreleri sabit ama bilinmeyen değerler, verileri ise tesadüfi değişkenler olarak kabul eden istatistiksel çıkarım yaklaşımı.
Klasik Olasılık
Classical Probability
Rastgele bir sürecin tüm olası çıktıları ile her bir çıktının eşit olasılıkla gerçekleşeceği varsayımına dayanan temel olasılık yaklaşımı.
Kohort Çalışması
Cohort Study
Ortak bir özelliği ya da deneyimi paylaşan bir grup bireyin (kohort) zaman içinde izlenerek belirli sağlık sonuçlarının veya değişkenlerin insidansının karşılaştırıldığı gözlemsel bir araştırma desenidir.
Kohort Örneklemesi
Cohort Sampling
Doğum yılı veya belirli bir yaşam olayı gibi ortak bir karakteristiği paylaşan bir veya daha fazla grubun (kohortun) tanımlanarak zaman içinde gözlemlendiği veri toplama yöntemidir.
Kontrast Analizi
Contrast Analysis
İki veya daha fazla grubun ortalama örüntülerini ve teorik öngörüleri test etmek amacıyla yürütülen, etki büyüklüğü ve anlamlılık düzeyini doğrudan veren odaklanmış istatistiksel karşılaştırma yöntemi.
Kontrol Değişkeni
Control Variable
Araştırmacının ana ilgi odağı olmayan ancak bağımlı değişken üzerinde potansiyel karıştırıcı etkisi bulunan ve deneysel ya da istatistiksel yöntemlerle sabit tutulan değişken.
Kontrollü Örneklem
Controlled Sampling
Araştırma evreninden örneklem seçilirken istenmeyen veya veriyi manipüle etme potansiyeli taşıyan belirli özelliklerin seçilme olasılığının bilinçli olarak minimize edildiği metodolojik bir tekniktir.
Korelasyon
Correlation
İki veya daha fazla rassal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve derecesini nicel olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür.
Korelasyon Katsayısı
Coefficient Of Association
İki nicel değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve derecesini -1.00 ile +1.00 arasında nicelendiren istatistiksel indeks.
Korelasyon Matrisi
Correlation Matrix
Bir veri setindeki tüm olası değişken çiftleri arasındaki istatistiksel ilişki derecelerini gösteren simetrik kare matris.
Korelasyonel Araştırma
Correlational Research
Değişkenler arasındaki ilişkilerin, herhangi bir araştırmacı manipülasyonu veya ortam kontrolü olmaksızın, doğal halleriyle gözlemlendiği araştırma türü.
Korelasyonel Yanılgı
Correlational Fallacy
İki değişken arasındaki istatistiksel ilişkinin otomatik olarak nedensellik ilişkisi anlamına geldiği yönündeki hatalı çıkarımdır.
Korelat
Correlate
Bir başka değişkenle istatistiksel veya mantıksal bir ilişki içinde bulunan değişken.
Koşullu Olasılık
Conditional Probability
Bir olayın veya kategorik sonucun, başka bir olay gerçekleştiği takdirde ortaya çıkma olasılığını 0 ile 1 arasında bir değer olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür.
Kovaryans Analizi
ANCOVA
Gruplar arası ortalama farklarını incelerken, bağımlı değişken üzerinde potansiyel karıştırıcı etkisi bulunan bir veya daha fazla sürekli dışsal değişkenin (kovaryatın) istatistiksel olarak kontrol edilmesini sağlayan genel doğrusal model yöntemidir.
Kovaryasyon
Covariation
İki nicel değişken arasındaki, birinin değerindeki değişimin diğerinin değerinde de sistematik bir değişime yol açtığı karşılıklı ilişki durumu.
Kriter Değişken
Criterion Variable
Regresyon ve prediktif analiz modellerinde, diğer değişkenler (yordayıcılar) vasıtasıyla öngörülmeye veya açıklanmaya çalışılan bağımlı değişken.
Küme Örneklemesi
Cluster Sampling
Ana kütlenin coğrafi veya idari olarak doğal alt gruplara (kümelere) bölünmesi ve bu kümelerin rastgele örneklenmesi suretiyle gerçekleştirilen olasılıksal veri toplama yöntemi.
Küme Rasgeleleştirme
Cluster Randomization
Bireylerin tek tek değil, halihazırda var olan topluluk veya grupların (örneğin sınıflar, hastaneler, köyler) bütün olarak deneysel koşullara rastgele atandığı bir araştırma yöntemidir.
Kümeye Dayalı Randomize Kontrol Edilmeli Deney
Cluster-randomized Trial
Bireylerin tek tek değil, önceden tanımlanmış doğal ya da coğrafi gruplar (okullar, hastaneler, köyler) bazında müdahale veya kontrol gruplarına seçkiselleştirildiği bir deneysel araştırma tasarımıdır.
Liste Bazlı Silme
Casewise Deletion
Çok değişkenli veri analizlerinde, analize dahil edilen değişkenlerden herhangi birinde eksik verisi (missing data) bulunan tüm gözlemlerin veya vakaların veri setinden tamamen çıkarılması yöntemi.
Merkezi Eğilim
Central Disposition
Bir veri setindeki puanların dağılımının orta veya merkez noktasını belirten istatistiksel ölçüt.
Mevsimsellikten Arındırma
Deseasonalization
Bir zaman serisindeki mevsimsel ve takvime bağlı kısa vadeli dalgalanmaların matematiksel olarak ayıklanarak alttaki gerçek eğilimin ortaya çıkarılması sürecidir.
Muhafazakâr
Conservative
İstatistiksel analizlerde Tip I hata (yanlış pozitif) olasılığını düşüren ancak buna karşın istatistiksel gücü (power) ve etki büyüklüğünü tespit etme kapasitesini azaltan yöntemleri tanımlayan sıfat.
Mutlak Değer
Absolute Value
Bir sayının cebirsel işaretinden (pozitif veya negatif olmasından) bağımsız olarak, sayı doğrusu üzerinde sıfıra olan mesafesini ifade eden matematiksel ve istatistiksel değer.
Nedensel Analiz
Causal Analysis
Araştırma verilerinden güvenilir neden-sonuç ilişkileri çıkarımında bulunmayı amaçlayan istatistiksel ve deneysel yöntemler bütünü.
Nedensel Çıkarım
Causal İnference
Bir değişkendeki değişimin, başka bir değişkende de bir değişime yol açtığı yönündeki mantıksal ve istatistiksel sonuç çıkarma sürecidir.
Nedensel Zincir
Causal Chain
Belirli bir etkiyi ortaya çıkaran, hipotetik veya deneysel olarak elde edilmiş ardışık koşullar veya olaylar dizisi.
Nokta Grafik
Dot Plot
Küçük ölçekli sayısal verileri basit bir sayı doğrusu veya eksen üzerinde noktalarla gösteren temel bir istatistiksel veri görselleştirme grafiği.
Nüfus Sayımı
Census
Belirli bir popülasyonun tamamının eksiksiz olarak sayılması ve verilerinin kaydedilmesi işlemi.
Ortak Değişken
Covariate
Bağımlı değişken ile eş zamanlı değişim gösteren ve analitik doğruluğu artırmak amacıyla etkisinin istatistiksel olarak kontrol edildiği ikincil değişken.
Ortak Metrik
Common Metric
Farklı kaynaklardan elde edilen verilerin anlamlı bir şekilde karşılaştırılabilmesini sağlayan standartlaştırılmış ölçüm birimi veya ölçeği.
Ortalama
Average
Bir veri setindeki değerlerin eğilimini ve merkezini temsil eden tek bir sayısal özet değer.
Öncül Değişken
Antecedent Variable
Bir tepki veya sonuç değişkeninden zamansal ya da nedensel olarak önce gelen herhangi bir değişken.
Önsel Karşılaştırma
A Priori Comparison
Bir araştırma yürütülmeden ve veriler toplanmadan önce, teorik temellere dayanılarak planlanmış iki veya daha fazla niceliğin istatistiksel karşılaştırmasıdır.
Önyargılı Örnekleme
Biased Sampling
Araştırma evrenini temsil etme yeteneğinden yoksun, belirli özelliklere sistematik olarak ağırlık veren veya dışlayan bir örneklem seçim prosedürüdür.
Post-hoc Karşılaştırma
A Posteriori Comparison
Veriler toplandıktan ve genel bir etki gözlemlendikten sonra, önceden planlanmamış grup ortalamaları arasındaki farkları incelemek amacıyla yapılan istatistiksel testler.
Sabit
Constant
Belirli bir işlem veya operasyon serisi boyunca değeri değişmeyen, sabit kalan sayısal veya kavramsal niceliktir.
Sansürlenmiş Veri
Censored Data
Ölçüm araçlarının sınırları veya gözlem süresinin kısıtlılığı nedeniyle kesin değeri bilinmeyen, ancak hakkında kısmi bilgi barındıran veri türü.
Sapma Puanı
Deviation Score
Bir veri setindeki gözlenen bireysel bir değer ile o veri setinin aritmetik ortalaması arasındaki farkı ifade eden temel istatistiksel ölçüdür.
Sayıltı
Assumption
Doğruluğu ayrıca kanıtlanmaksızın, bir önermenin veya teorik çerçevenin temeli olarak doğru kabul edilen varsayım ya da önkoşul.
Serbestlik Derecesi
Degrees Of Freedom
İstatistiksel bir hesaplamada, değerleri kısıtlanmaksızın bağımsız olarak değişebilen ve parametre tahminine katkı sağlayan veri birimlerinin sayısı.
Sınıf Sınırı
Class Limit
Bir frekans dağılım tablosundaki herhangi bir sınıf aralığının alabileceği en küçük ve en büyük gözlemsel değerlerdir.
Sonlanım Değişkeni
Consequent Variable
Birincil çıktı veya bağımlı değişken ile korelasyon gösteren ve değeri bu çıktı değişkeni tarafından öngörülen değişken.
Sürekli Değişken
Continuous Variable
Teorik olarak belirli bir aralıkta sonsuz sayıda olası değer alabilen sayısal bir değişkendir.
Şans Farkı
Chance Difference
İki örneklem grubu arasında, araştırmacının müdahalesinden bağımsız olarak, tamamen örnekleme sürecindeki tesadüfi değişkenlikten kaynaklanan fark.
Şansa Dayalı Sermayelendirme
Capitalization On Chance
Veri setindeki tesadüfi dalgalanmaların ve örneklem hatasının sistematik birer bulguymuş gibi yorumlanması ve istatistiksel sonuçların bu rastlantısallık üzerinden manipüle edilerek raporlanması.
Tam Blok Tasarımı
Complete Block Design
Araştırma katılımcılarının, incelenen ana değişkenin dışındaki belirli ortak özelliklerine (örneğin yaş) göre homojen alt gruplara (bloklara) ayrıldığı ve her bir blok içindeki bireylerin tüm deneysel koşullara rastgele atandığı deneysel tasarım.
Tam Durum Analizi
Complete-case Analysis
Veri setindeki herhangi bir değişkende eksik verisi (missing data) bulunan gözlemlerin analiz dışı bırakılması ve yalnızca tüm değişkenler için tam veriye sahip vakalarla çalışılması yöntemi.
Tam Faktöriyel Desen
Complete Factorial Design
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin her bir düzeyinin diğer bağımsız değişkenlerin tüm düzeyleriyle olası tüm kombinasyonlarının deneye dahil edildiği deneysel araştırma modelidir.
Toplamsal
Additive
Değişkenlerin veya etkenlerin etkilerinin birbirine eklenerek bir toplam oluşturduğu matematiksel ve istatistiksel durumu ifade eden nitelik.
Toplamsal Etki
Additive Effect
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki ortak etkisinin, her birinin ayrı ayrı yarattığı etkilerin matematiksel toplamına eşit olması durumu.
Tutarlı Tahmin Edici
Consistent Estimator
Örneklem büyüklüğü arttıkça, hesaplanan değerin evrendeki gerçek parametreye olasılık dahilinde yaklaşmasını sağlayan istatistiksel tahmin kuralıdır.
Tutarlılık Kontrolü
Consistency Check
Verilerin doğruluğunu, mantıksal tutarlılığını ve hesaplama süreçlerinin hatasızlığını teyit etmek amacıyla deneysel veya istatistiksel prosedürlere entegre edilen denetim yöntemidir.
Varyans Analizi
Analysis Of Variance (ANOVA)
İki veya daha fazla bağımsız grubun bağımlı değişkene ait ortalama değerleri arasındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkları test eden ve değişkenler arası ortak ile ana etkileri inceleyen parametrik bir yöntem.
Veri
Data
Araştırma sürecinde elde edilen, genellikle sayısallaştırılmış gözlem veya ölçüm bulgularının bütünü.
Veri Ayrıştırma
Disaggregation
Verilerin daha küçük alt kümelere veya gözlem setlerine bölünerek incelenmesi süreci.
Veri Dikizleme
Data Snooping
Bir veri setinde önceden belirlenmiş bir hipotez olmaksızın, istatistiksel anlamlılık bulana kadar rastgele ilişkileri ve post-hoc etkileri arama süreci.
Veri Havuzlama
Data Pooling
İki veya daha fazla çalışma ya da alt çalışmadan elde edilen istatistiksel bilgilerin, gruplar arası standart sapma veya varyansların ortalaması alınarak tek bir analiz girdisi haline getirilmesi süreci.
Veri Kümesi
Data Set
Tek bir bütünlük olarak değerlendirilen, birbirleriyle ilişkili bireysel gözlem, ölçüm veya değerler koleksiyonudur.
Veri Noktası
Data Point
Daha büyük bir veri kümesinden elde edilen ve iki ya da daha fazla değişkenin kesişimini temsil eden spesifik bilgi birimi.
Yalancı Değişken
Dummy Variable
Regresyon analizinde nitel (kategorik) özellikleri temsil etmek amacıyla 1 ve 0 değerleri atanan sayısal gösterge değişkenidir.
Yalancı Değişken Kodlaması
Dummy Variable Coding
Kategorik değişkenleri regresyon modellerine dahil edebilmek amacıyla 0 ve 1 değerlerinden oluşan ikili sayısal gösterimlere dönüştürme yöntemi.
Yanlılık
Bias
Bir nesne, fikir veya gruba yönelik sistematik olarak dengesiz bir eğilim; ölçüm, örneklem veya veri analizinde gerçeğin geriliminden sapma yaratan yönlü hata.
Yansıtlı İstatistik
Biased Statistic
Beklenen değeri, tahmin etmeye çalıştığı popülasyon parametresinin gerçek değerine eşit olmayan istatistiksel tahmin edicidir.
Yayılım Ölçüsü
Dispersion Measure
Bir veri setindeki gözlemlerin merkezi bir eğilim etrafında ne ölçüde yayıldığını veya saçıldığını sayısal olarak ifade eden istatistiksel indeks.
Yeterli Örneklem
Adequate Sample
Ana kütleyi, verilerin şans faktöründen etkilenme olasılığını en aza indirerek tatmin edici bir hassasiyetle temsil edecek büyüklüğe sahip örneklem.
Yoğunluk Eğrisi
Density Curve
Sürekli bir rastgele değişkenin olasılık dağılımını grafiksel olarak temsil eden, toplam alanı her zaman bire eşit olan matematiksel eğridir.
Yönlü Hipotez
Directional Hypothesis
Bağımsız değişkendeki değişimlerin bağımlı değişken üzerinde yaratacağı etkinin spesifik olarak artış ya da azalış yönünü önceden öngören istatistiksel ve bilimsel öngörü.