Örtük Modelleme
Covert Modeling
Tanım
Danışanın bir rol modeli zihninde canlandırarak onun gibi davrandığını hayal etmesi ve ardından bu davranışın olumlu sonuçlarını görselleştirdiği örtük bir koondisyonlama prosedürüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal fobi tanısı konmuş bir danışanın, topluluk önünde konuşmaktan korktuğu için provalarda zorlandığını varsayalım. Terapist eşliğinde, danışandan özgüvenli konuştuğunu bildiği bir meslektaşını gözünde canlandırması, o kişinin sahnede nasıl durduğunu, ses tonunu nasıl kullandığını hayal etmesi istenir. Ardından danışan, kendisinin bu rol modele bürünerek kürsüye çıktığını ve salondan alkış aldığını, kaygısının azaldığını zihninde canlı bir şekilde görselleştirir.
Derin Analiz
Bilişsel-davranışçı terapide ve sosyal öğrenme teorisinin klinik uygulamalarında kullanılan örtük modelleme, dışsal gözlem imkanının olmadığı veya pratik durumlarda yetersiz kaldığı durumlarda içsel simülasyon gücünü devreye sokar. Albert Bandura'nın gözlemsel öğrenme ilkelerinin hayal gücü (imagery) yoluyla içselleştirilmesine dayanır. Nörobiyolojik düzeyde, aynalama sistemlerinin (mirror neuron system) ve premotor korteksteki içsel simülasyon devrelerinin aktifleşmesiyle, bireyin fiziksel olarak gerçekleştirmediği eylemleri bile nöral düzeyde prova etmesine olanak tanır. Bu süreç, öz-yeterlilik algısını artırır ve yeni davranışsal repertuarların kazanılmasını kolaylaştırır.
Etimoloji
İngilizce 'covert' (Latince: cooperire / örtmek, gizlemek) ve 'model' (Latince: modulus / ölçü, örnek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Canlı modelleme (In vivo modeling) ve sembolik modelleme (symbolic modeling) ile karıştırılır; temel fark, örtük modellemede uyaranların ve davranışın tamamen danışanın zihinsel hayal gücü içinde gerçekleşmesidir.