Ösosyallik
Eusociality
Tanım
İş bölümünün kesin çizgilerle ayrıldığı, üreme sorumluluğunu yalnızca belirli bireylerin üstlendiği, geri kalan popülasyonun ise yavru bakımı, yuva savunması ve besin toplama gibi görevleri yerine getirdiği en üst düzey hayvan toplumsal organizasyon biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bal arısı kolonisinde binlerce işçi arı kısır olarak çalışırken, koloniye yalnızca tek bir kraliçe arı genetik materyal aktarır. İşçi arılar tarlacılık, petek örme, yavru bakımı ve kovan savunması gibi görevleri yaşlarına ve fizyolojik durumlarına göre katı bir iş bölümü içinde paylaşır.
Derin Analiz
Ösosyallik, evrimsel biyoloji ve davranış ekolojisinde altruizm (özveri) paradoksunun en net çözümlendiği alanlardan biridir. Bireylerin kendi üreme başarısından (fitness) feragat ederek genetik akrabalarının yavrularını büyütmesi, Hamilton kuralı ve kapsamlı uyum (inclusive fitness) teorisiyle açıklanır. Özellikle haplodiploidi sistemine sahip karınca, arı ve eşek arısı gibi Hymenoptera takımında dişilerin babasız gelişmesi, kardeşler arası genetik yakınlık katsayısını %75 oranına çıkarır. Bu durum, bireyin kendi genlerini gelecek nesillere aktarmasının en kestirme yolunun doğrudan üremek değil, kraliçeyi ve kardeşleri korumak olduğunu evrimsel düzeyde zorunlu kılar. Memeliler arasında ise çıplak köstebek farelerinde (Heterocephalus glaber) görülen bu yapı, ekolojik baskıların ve kaynak kıtlığının sosyal evrimi nasıl şekillendirdiğinin kusursuz bir kanıtıdır.
Etimoloji
Yunanca 'eu-' (iyi, gerçek) + Latince 'socialis' (toplumsal, arkadaşça) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; biyolojik literatürde en gelişmiş sosyal organizasyon düzeyini ifade eder.
Karıştırmayın
Presosyallik (tek başına veya basit düzeyde sosyal etkileşim gösteren ancak üreme iş bölümü olmayan yapılar) ve subsosyallik (ebeveynlerin yavrularına kısa süreli bakım sağlaması ancak kalıcı kast sisteminin bulunmaması) kavramlarıyla karıştırılır; ösosyallikte nesiller arası örtüşme, kooperatif yavru bakımı ve geri dönüşsüz üreme kastları şarttır.