Özgürlükten Kaçış
Escape From Freedom
Tanım
Modern bireyin yalnızlık ve izolasyon anksiyetesinden kurtulmak amacıyla bireyselliğinden vazgeçip otoriterliğe, konformizme veya yıkıcılığa sığınmasını ifade eden sahte çözüm mekanizması.
Örnek Vaka / Uygulama
Üniversiteden mezun olup tamamen kendi kararlarını alma ve kariyer çizebilme özgürlüğüne kavuşan bir bireyin (pozitif özgürlük), bu durumun getirdiği belirsizlik ve yalnızlıkla baş edememesi sonucunda, kendi isteklerine tamamen ters olmasına rağmen ailesinin ya da baskın bir sosyal grubun kendisi için çizdiği mesleki ve yaşam tarzı kalıplarına hiç sorgulamadan körü körüne boyun eğmesi ve bu durumu 'huzur' olarak rasyonalize etmesi.
Derin Analiz
Erich Fromm'un psikanalitik ve sosyolojik perspektifle temellendirdiği bu kavram, insanın gelişim evrimindeki paradoksal bir duruma işaret eder. Birey tarihsel süreçte bağlardan (geleneksel yapılar, feodalite, kilise otoritesi) kurtuldukça negatif özgürlük alanı genişler; ancak bu durum derin bir yalnızlık, tecrit edilmişlik ve önemsizlik hissini (izolasyon anksiyetesi) tetikler. Bu dayanılmaz psikolojik yüke katlanamayan ego, özgürlüğün getirdiği sorumluluktan kaçmak için üç ana kaçış mekanizmasına başvurur: 1) Otoriteryenizm (sadomasoşistik eğilimlerle güçlü olana boyun eğme veya zayıfı ezme), 2) Yıkıcılık (dünyayı ve ötekini yok ederek dış tehdidi bertaraf etme çabası), 3) Otomatize konformizm (bireyin kendi benliğini askıya alarak toplumun veya grubun standart kalıplarına tam uyum sağlaması ve böylece 'ben' kimliğini kaybetmesi). Nörokognitif ve davranışsal düzeyde bu durum, belirsizlik toleransının düşüklüğü ve sosyal dışlanma korkusunun (ostracism) limbik sistemi tetiklemesiyle, rasyonel karar alma süreçlerinin yerini otomatize ve kolektif savunma mekanizmalarına bırakması olarak açıklanır.
Etimoloji
İngilizce 'escape' (kaçmak, sığınmak, Eski Fransızca *escaper*) ve 'freedom' (özgürlük, Eski İngilizce *frēodōm*) kelimelerinin birleşiminden oluşan, Erich Fromm'un 1941 yılında yayımlanan aynı adlı eserinde literatüre kazandırdığı psikanalitik ve sosyopsikolojik bir kavram.
Karıştırmayın
Sosyal uyum (social conformity) genellikle tarafsız veya adaptif bir grup davranışı iken, özgürlükten kaçış nevrotik bir anksiyete giderici savunma mekanizmasıdır; konformizm burada amaç değil, bireysel kimliği yok etmenin bir aracıdır.