Öznel Beklenen Fayda
Subjective Expected Utility (SEU)
Tanım
Bireylerin rasyonel karar alma süreçlerinde, alternatiflerin arzu edilen sonuçlarına atfettikleri öznel olasılıklar ile bu sonuçların değerlerinin çarpımlarını (çoğunlukla bilinç dışı olarak) maksimize etme eğilimini açıklayan karar kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir girişimcinin, batma riski yüksek yeni bir pazara girip girmeme kararını tartması. Girişimci nesnel piyasa verilerinin tam olmadığını bilir, ancak kendi sezgilerine dayanarak pazarın tutma olasılığını %40 (%0.40) olarak öngörür ve bu başarının kendisine getireceği prestij ve finansal tatmini 10 üzerinden 9 olarak puanlar. Zihinsel olarak 0.40 x 9 = 3.6'lık bir öznel beklenen fayda skoru üretir ve bu değeri diğer alternatiflerin skorlarıyla kıyaslayarak nihai rasyonel hamlesini yapar.
Derin Analiz
Öznel Beklenen Fayda (SEU) teorisi, karar bilimleri ve mikroekonomide rasyonel seçimin temel dayanaklarından biridir. Klasik beklenen fayda teorisinin aksine, olasılıkların nesnel olarak bilinemediği durumlarda insan zihninin durumsal olasılıkları nasıl içselleştirdiğini inceler. Bilişsel süreçler, belirsizlik altında karar verirken (a) seçeneğin getireceği faydanın bireysel ağırlığını ve (b) o sonucun gerçekleşme ihtimaline dair öznel inancı çarpansal bir matris halinde işler. Bu hesaplama nadiren bilinçli bir aritmetik süreç olarak gerçekleşir; daha ziyade sezgisel heuristikler, geçmiş deneyimler ve duygusal durumlar aracılığıyla örtük (nonconscious) bir biçimde optimize edilir. Nöroekonomik çalışmalar, bu hesaplamanın ventromedial prefrontal korteks ve striatum ekseninde, ödül ve risk değerlemesi yoluyla kodlandığını göstermektedir.
Etimoloji
Latince 'subiectivus' [zihne/özneye ait] + 'exspectare' [beklemek, ummak] ve 'utilitas' [fayda, yararlılık] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Nesnel Beklenen Değer (Objective Expected Value) ile sıklıkla karıştırılır; aradaki temel fark, SEU'da olasılıkların ve faydanın matematiksel ve dışsal değil, bireyin zihinsel süzgecinden geçmiş öznel tahminler olmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Beklenti Teorisi
Beklenti Teorisi
Expectancy Theory / Prospect Theory
🔹 1. (expectancy theory): Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model. 🔹 2. (prospect theory): Bireylerin risk, belirsizlik, kazanç ve kayıp durumlarında olasılıkları rasyonel olmayan bir biçimde değerlendirdiğini ve kaybetme korkusunun aynı miktardaki kazanç sevincinden psikolojik olarak çok daha baskın olduğunu savunan karar alma teorisidir.
İncele