Pozisyon Etkisi
Position Effect
Tanım
Bir genin kromozom üzerindeki fiziksel konumunun gen ekspresyonunu değiştirmesi veya parapsikoloji deneylerinde hedef uyarıcının zaman veya mekân dizisindeki yerinin tahmin doğruluğunu etkilemesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir genetik laboratuvarında, kromozomal bir kırılma sonucu heterokromatin bölgesine taşınan normal bir göz rengi geninin susturulması ve bireyin alaca göz fenotipine sahip olması (variegasyon); ya da duyusal testlerde katılımcının 25 kartlık bir Zener serisinde en yüksek başarıyı serinin ilk ve son beşli gruplarında göstermesi.
Derin Analiz
Geneti̇k bağlamda pozisyon etkisi, ökaryotik genomlarda cis-düzenleyici elementlerin (örneğin artırıcılar veya susturucular) yer değiştirmesiyle gen ifadesinde meydana gelen nitel ve nicel sapmaları ifade eder; genellikle kromozomal translokasyon veya inversiyon vakalarında gözlemlenir. Parapsikolojik literatürde ise, Zener kartları gibi dizisel testlerde katılımcıların tahmin başarılarının serinin başındaki veya sonundaki konuma göre sistematik bir dalgalanma göstermesini tanımlar. Bilişsel ve deneysel psikolojide, sıralı öğrenme görevlerinde (seri pozisyon etkisi gibi) uyarıcının konumunun belleğe erişimi doğrudan modüle ettiğini ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'positio' [yerleştirme, konum] ve 'effectus' [netice, sonuç] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Seri pozisyon etkisi (serial position effect - bellek testlerinde öncelik ve sonralık avantajı) ile karıştırılmamalıdır; pozisyon etkisi hem genetik ekspresyon mekanizmalarını hem de daha geniş kapsamlı mekânsal/zamansal konum varyasyonlarını kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Düşüş Etkisi
Düşüş Etkisi
Decline Effect
Parapsikoloji deneylerinde, katılımcıların tahmin doğruluğunun başlangıçta şans seviyesinin üzerine çıkması, ancak deney tekrarlandıkça kademeli olarak şans seviyesine düşmesi durumu.
İncele