Premack İlkesi
Premack’s Principle
Tanım
Yüksek olasılıklı ve bireyin yapmayı tercih ettiği bir davranışı, düşük olasılıklı bir davranışın gerçekleşmesi için pekiştireç olarak kullanma kuralı.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik ödev yapmayı (düşük olasılıklı davranış) hiç sevmeyen ancak video oyunları oynamaya (yüksek olasılıklı davranış) saatlerini harcayan bir ergenin durumunu ele alalım. Ebeveyn, 'Önce iki saat matematik sorusu çözeceksin, ardından bir saat konsol oyunu oynayabilirsin' kuralını koyar. Burada oyun oynama eylemi, ödev yapma davranışının kalıcı bir pekiştirecine dönüşür.
Derin Analiz
Davranışçı psikoloji ve edimsel koşullama bağlamında geliştirilen bu ilke, pekiştireç kavramına çığır açan bir bakış açısı getirmiştir. Klasik davranışçılıkta pekiştireç genellikle yemek veya su gibi birincil uyarıcılar olarak görülürken, Premack ilkesi pekiştirecin bir 'nesne' değil, bir 'eylem' olabileceğini savunur. Nörobiyolojik düzeyde, bu mekanizma beyindeki ödül devresinin ve dopaminerjik yolakların maliyet-fayda analiziyle işlediğini gösterir. Birey, yüksek olasılıklı faaliyete (ödüle) ulaşmak için bilişsel ve motor bir çaba sarf ederek düşük olasılıklı faaliyeti (görevi) gerçekleştirmeyi öğrenir. Uygulamalı davranış analizi (ABA) ve sınıf yönetimi stratejilerinde sıklıkla 'Grandma's Rule' (Büyükannenin Kuralı - 'Önce yemeğini bitir, sonra tatlıyı yiyebilirsin') olarak da bilinir.
Etimoloji
Amerikalı psikolog David Premack'in (1925-2015) soyadından ve Latince 'principium' (başlangıç, temel kural) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Edimsel koşullamadaki birincil ve ikincil pekiştireçler ile Premack ilkesi sıkça karıştırılır. Birincil pekiştireçler fizyolojik ihtiyaçları karşılayan nesnelerdir (yiyecek, su); Premack ilkesi ise nesneleri değil, doğrudan davranışları ve aktiviteleri pekiştireç olarak konumlandırır.
Keşfetmeye Devam Edin
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Pekiştirme
Pekiştirme
Reinforcement
Edimsel koşullamada bir davranışın sıklığını veya ortaya çıkma olasılığını artıran bağımlı ilişki, süreç ve uygulama.
İncele
Uygulamalı Davranış Analizi
Uygulamalı Davranış Analizi
Applied Behavior Analysis (ABA)
B. F. Skinner'ın edimsel koşullama ilkelerinin, pratik ve toplumsal açıdan anlamlı insan davranışlarını değiştirmek amacıyla kontrollü ortamlara uyarlanması.
İncele