Sahiplik Etkisi
Endowment Effect
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kişinin piyasa değeri 100 TL olan bir kupayı rastgele bir çekilişte bedava kazandıktan hemen sonra satmak istediğinde 250 TL talep etmesi, ancak aynı kupaya sahip olmasaydı onu satın almak için en fazla 100 TL ödemeye razı olması sahiplik etkisinin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Davranışsal ikisat ve bilişsel psikoloji kesişim kümesinde yer alan sahiplik etkisi, Daniel Kahneman, Jack Knetsch ve Richard Thaler tarafından deneysel olarak literatüre kazandırılmış bir anomalidir. Temelini beklenti teorisinden (prospect theory) alır; kayıptan kaçınma (loss aversion) eğiliminin bir tezahürü olarak ortaya çıkar. Nörobiyolojik düzeyde, mülkiyet hissi aktive olduğunda ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) ve insula gibi değerleme ve potansiyel kayıp acısıyla ilişkili beyin bölgelerinin ortak bir aktivasyon sergilediği fMRI çalışmalarında gösterilmiştir. Birey, nesneyi elden çıkarmayı bir 'kayıp' olarak kodlar ve bu kayıp hissinin psikolojik maliyeti, nesnenin sağladığı saf nesnel faydanın katbekat önüne geçer.
Etimoloji
İngilizce 'endow' (bağışlamak, donatmak, mal mülk sahibi kılmak) fiilinden türetilmiş olup, bireyin sahip olduğu varlıklarla kurduğu psikolojik bağı ve bu bağın değer algısı üzerindeki donatıcı etkisini ifade eder.
Karıştırmayın
Statü quo yanlılığı (status quo bias) ile sıklıkla karıştırılır. Statü quo yanlılığı mevcut durumu veya alışkanlıkları koruma genel eğilimiyken, sahiplik etkisi doğrudan nesnenin mülkiyetine atfedilen psikolojik değer artışına odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Beklenti Teorisi
Beklenti Teorisi
Expectancy Theory / Prospect Theory
🔹 1. (expectancy theory): Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model. 🔹 2. (prospect theory): Bireylerin risk, belirsizlik, kazanç ve kayıp durumlarında olasılıkları rasyonel olmayan bir biçimde değerlendirdiğini ve kaybetme korkusunun aynı miktardaki kazanç sevincinden psikolojik olarak çok daha baskın olduğunu savunan karar alma teorisidir.
İncele