Sahiplik Etkisi
Endowment Effect
Tanım
Bireylerin sahip oldukları nesnelere, sırf kendilerine ait oldukları için sahip olmadıkları duruma nazaran rasyonel olmayan bir biçimde daha yüksek ekonomik veya öznel değer atfetme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kişinin piyasa değeri 100 TL olan bir kupayı rastgele bir çekilişte bedava kazandıktan hemen sonra satmak istediğinde 250 TL talep etmesi, ancak aynı kupaya sahip olmasaydı onu satın almak için en fazla 100 TL ödemeye razı olması sahiplik etkisinin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Davranışsal ikisat ve bilişsel psikoloji kesişim kümesinde yer alan sahiplik etkisi, Daniel Kahneman, Jack Knetsch ve Richard Thaler tarafından deneysel olarak literatüre kazandırılmış bir anomalidir. Temelini beklenti teorisinden (prospect theory) alır; kayıptan kaçınma (loss aversion) eğiliminin bir tezahürü olarak ortaya çıkar. Nörobiyolojik düzeyde, mülkiyet hissi aktive olduğunda ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) ve insula gibi değerleme ve potansiyel kayıp acısıyla ilişkili beyin bölgelerinin ortak bir aktivasyon sergilediği fMRI çalışmalarında gösterilmiştir. Birey, nesneyi elden çıkarmayı bir 'kayıp' olarak kodlar ve bu kayıp hissinin psikolojik maliyeti, nesnenin sağladığı saf nesnel faydanın katbekat önüne geçer.
Etimoloji
İngilizce 'endow' (bağışlamak, donatmak, mal mülk sahibi kılmak) fiilinden türetilmiş olup, bireyin sahip olduğu varlıklarla kurduğu psikolojik bağı ve bu bağın değer algısı üzerindeki donatıcı etkisini ifade eder.
Karıştırmayın
Statü quo yanlılığı (status quo bias) ile sıklıkla karıştırılır. Statü quo yanlılığı mevcut durumu veya alışkanlıkları koruma genel eğilimiyken, sahiplik etkisi doğrudan nesnenin mülkiyetine atfedilen psikolojik değer artışına odaklanır.