Sebat Etkisi
Perseverance Effect
Tanım
Bireylerin kendileri veya başkaları hakkındaki inançlarının, bu inançları destekleyen kanıtların yokluğunda ya da aksini kanıtlayan güçlü verilere rağmen varlığını sürdürmesi olgusu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir iş mülakatında adayın soğuk ve mesafeli olduğunu gözlemleyen bir yöneticinin, adayın daha sonra son derece samimi ve sıcak kanlı davranışlar sergilemesine rağmen, 'aslında sahte davrandığını' düşünerek ilk izlenimini değiştirmemesi sebat etkisinin klasik bir örneğidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve sosyal biliş literatüründe, insan zihninin çelişkili bilgiler karşısında dahi ilk oluşturduğu hipotezleri koruma eğilimini (belief perseverance) inceleyen temel bir mekanizmadır. Zihin, bilişsel uyumsuzluktan kaçınmak ve dünyaya dair inşa ettiği anlam çerçevesini bozmamak için yeni gelen çürütücü verileri filtreler, göz ardı eder veya rasyonalize eder. Bu süreç, özellikle ilk izlenimlerin oluşmasında ve önyargıların direnç kazanmasında kritik bir rol oynar. Nörobiyolojik düzeyde, varsayım doğrulama yolları ve varsayılan durum (default mode network) ağlarının eski bilgiyi koruma yönündeki enerji tasarrufu stratejileriyle ilişkilendirilir.
Etimoloji
Latince 'perseverare' (sürdürmek, devam etmek, sebat etmek) fiilinden türetilmiş olup, bilişsel süreçlerin dirençli yapısını ifade eder.
Karıştırmayın
Doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır; doğrulama yanlılığı bireyin kendi inancını destekleyen kanıtları aktif olarak aramasıyken, sebat etkisi aksine kanıtlar ortadayken bile mevcut inancın inatla sürdürülmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Doğrulama Yanlılığı
Doğrulama Yanlılığı
Confirmation Bias
Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.
İncele
Bilişsel Uyumsuzluk
Bilişsel Uyumsuzluk
Dissonance
Bir bireyin iki veya daha fazla çelişkili inanca, tutuma ya da değere aynı anda sahip olmasından kaynaklanan psikolojik rahatsızlık ve gerginlik durumu.
İncele