Süzgeç Teorisi
Filter Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Kokteyl partisi etkisi sırasında gürültülü bir ortamda iki farklı kişinin aynı anda konuştuğunu varsayalım. Süzgeç teorisine göre, kulaklarınıza giren ses dalgalarının tamamı duyusal kayda ulaşır; ancak beyniniz bu aşamada odaklandığınız kişinin dışındaki sesleri, içeriği henüz çözülmeden sadece ses yüksekliği veya tınısı gibi fiziksel özelliklerine bakarak erken bir aşamada eler ve sadece tek bir kanaldaki bilgiyi üst düzey işleme sokar.
Derin Analiz
Bilişsel psikolojinin erken dönem mihenk taşlarından biri olan bu model, insan bilgi işlem sisteminin sınırlı kapasiteye sahip olduğu varsayımına dayanır. Duyusal kayıt sistemine aynı anda giren muazzam miktardaki uyarıcı karşısında zihin, bilgi otoyolunda bir tıkanıklık yaşamamak adına seçici bir mekanizma devreye sokar. Broadbent'in modeli, bu seçimin (filtrelemenin) bilginin fiziksel özelliklerine (sesin tonu, yönü vb.) dayalı olarak, henüz semantik (anlamsal) analiz yapılmadan önce gerçekleştiğini öne sürer. Her ne kadar daha sonra Treisman'ın zayıflatma teorisi ve geç seçilim modelleri ile bu katı erken filtreleme varsayımı esnetilmiş ve eleştirilmiş olsa da, modern bilişsel nörobilimde dikkatin baskılama (suppression) mekanizmalarının anlaşılmasına öncülük etmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'filter' (süzgeç, elek) ve 'theory' (teori, kuram) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kök olarak Latince 'filtrum' (keçe, süzek) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Zayıflatma teorisi (attenuation theory) ile sıkça karıştırılır; zayıflatma teorisi bilgiyi tamamen engellemek yerine ses şiddetini düşürerek arka plana iterken, süzgeç teorisi tam bir erken engelleme savunur. Erken seçilim ve geç seçilim teorileriyle de sınırları tartışılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Dikkat
Attention
Bilişsel kaynakların belirli çevresel unsurlara odaklandığı, merkezi sinir sisteminin uyarıcılara yanıt vermeye hazır durumda bulunduğu seçici bir modülatör süreçtir.
İncele
Kokteyl Partisi Etkisi
Cocktail-party Effect
Bireyin gürültülü ve çok sesli bir ortamda, arka plandaki uyarıcıları bastırarak dikkatini tek bir ses kanalına veya konuşmacıya odaklayabilme becerisi.
İncele