Teori Yüklü
Theory-laden
Tanım
Bir terimin, önermenin veya gözlemin, yalnızca onu üreten belirli bir kuramsal çerçevenin bağlamında anlam kazanması ve gözlemcinin teorik ön kabullerini kaçınılmaz olarak barındırması durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikiyatri alanında iki farklı ekolden gelen terapistin (biri Psikanalitik, diğeri Bilişsel Davranışçı) aynı danışanı gözlemlemesi. Psikanalitik terapist danışandaki direnci 'bilinçdışı savunma mekanizmaları' olarak yorumlarken, Bilişsel Davranışçı terapist aynı davranışı 'otomatik olumsuz düşünceler' olarak kavramsallaştırır. Gözlemlenen davranış aynıdır ancak kullanılan kavramsal setler 'teori yüklüdür'.
Derin Analiz
Bilim felsefesi ve bilişsel bilimlerde 'teori yüklü' kavramı, saf ve tarafsız bir gözlemin imkansızlığını savunur. İnsan zihni ve algı mekanizmaları, dış dünyadan veri toplarken boş bir levha (tabula rasa) gibi çalışmaz; aksine, halihazırda sahip olduğu kavramsal şemalar, inançlar ve teorik arka plan ile veriyi filtreler, yapılandırır ve anlamlandırır. Klinik psikolojide ve istatistikte bu durum, klinisyenin ya da araştırmacının kullandığı tanı kriterlerinin veya hipotezlerin, olguyu inceleme biçimini doğrudan etkilemesi ve potansiyel bir gözlemci önyargısı (observer bias) yaratması olarak kendini gösterir. Tam anlamıyla nesnel bir veri toplama süreci, insan bilişinin bu kuramsal bağımlılığı nedeniyle epistemolojik olarak engellenir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Onay yanlılığı (Confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır; onay yanlılığı kişinin kendi inançlarını doğrulayan kanıtları seçici olarak araması veya hatırlamasıyken, teori-yüklülük bunun daha temel bir epistemolojik boyutu olup, algının ve gözlemin ta kendisinin teorik yapılar tarafından baştan şekillendirildiğini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Epistemoloji
Epistemoloji
Epistemology
Bilginin doğasını, kaynağını, kapsamını, sınırlarını ve doğruluğun gerekçelendirilmesini inceleyen felsefe ve bilişsel bilimler dalıdır.
İncele
Paradigma
Paradigma
Paradigm
Bir bilim dalının veya topluluğun üyelerini bir arada tutan, evrensel olarak kabul görmüş kuramsal çerçeve, varsayımlar bütünü ve model.
İncele