Uyarıcı Koşullanma
Excitatory Conditioning
Tanım
Koşullu uyarıcının, belirli bir koşulsuz uyarıcının geleceğini haber veren bir sinyal işlevi gördüğü doğrudan klasik koşullanma biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Köpekleriyle parkta yürüyüş yapan bir kişinin, her defasında eline aldığı metal mama kabı sesinin (Koşullu Uyarıcı) ardından köpeğine ödül maması vermesi (Koşulsuz Uyarıcı) durumudur. Birkaç tekrarın ardından köpek, metal sesini duyar duymaz salya salgılamaya (Koşullu Tepki) başlar; çünkü bu ses artık mamanın geleceğinin uyarıcı işaretidir.
Derin Analiz
Uyarıcı koşullanma, organizmanın çevresindeki ipuçlarını ve bunların ardışık sonuçlarını öğrenme mekanizmasının temelini oluşturur. Bu süreçte nötr bir uyarıcı, zamanla eşik altı ya da eşik üstü bir tepkiyi tetikleme kapasitesi kazanır ve uyarıcı özellik sergiler. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, sinaptik plastisite, özellikle de NMDA reseptör aracılı Uzun Süreli Potansiyasyon (LTP) mekanizmaları üzerinden ilerler. Koşullu uyarıcının (CS) kortikal projeksiyonları ile koşulsuz uyarıcının (US) işlendiği subkortikal yapılar (örneğin amigdalanın lateral çekirdeği) arasında yeni ve kalıcı sinaptik bağlantılar güçlenir. Davranışsal düzeyde ise organizma, CS ile US arasındaki zamansal ve mekansal bitişikliği (contiguity) ve beklentisel ilişkiyi (contingency) kodlar.
Etimoloji
Latince 'excitare' (uyandırmak, harekete geçirmek) fiilinden türetilen 'excitatory' ile Latince 'conditio' (şart, kural) kökünden gelen 'conditioning' kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
İnhibituar koşullanma ile karıştırılır; inhibituar koşullanmada uyarıcı, koşulsuz uyarıcının yokluğunu veya gecikeceğini bildirirken, uyarıcı koşullanmada varlığını müjdeler.