Uzmanlık
Expertise
Tanım
Yaş, eğitim veya uzun süreli deneyim yoluyla belirli bir alan ve disiplinde birikmiş olan üst düzey bilgi ve beceri düzeyi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi yıllık kıdeme sahip bir yoğun bakım hemşiresinin, hastanın henüz laboratuvar bulguları bozulmadan önceki hafif cilt rengi değişiminden ve solunum ritmindeki milimetrik sapmadan sepsisi sezgisel olarak fark etmesi ve acil müdahale başlatması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve uzmanlık çalışmalarında (örneğin Ericsson'un kasıtlı pratik teorisi), uzmanlığın kazanılması ortalama on yıllık veya on bin saatlik yoğun bir bilişsel yük ve geri bildirim döngüsünü gerektirir. Uzman bireyler, acemi bireylere kıyasla bilgiyi daha işlevsel 'chunking' (parçalama) yöntemleriyle işler, uzun süreli belleklerinde amaca yönelik şemalar barındırır ve problem çözme süreçlerinde otomatizasyon ile üstbilişsel (metacognitive) izleme kapasitesini üst düzeyde kullanırlar. Bu süreç, çalışma belleğinin (working memory) sınırlarını aşarak alan-özgü (domain-specific) sezgisel karar alma mekanizmalarını devreye sokar.
Etimoloji
Latince 'expertus' (denenmiş, tecrübe edilmiş, sınanmış) sıfatından türetilmiş olup, 'experiri' (denemek, tecrübe etmek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Genel zeka (general intelligence) ve yetenek (talent) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır; ancak yetenek potansiyeli, uzmanlık ise bu potansiyelin yıllar süren bilinçli ve yapılandırılmış pratikle somutlaşmış halini temsil eder.