Varlık Bilişi
Being Cognition (b-cognition)
Tanım
Abraham Maslow'un hümanist psikoloji kuramında, bireyin gündelik algı kalıplarının ötesine geçerek nesneyi veya evreni olduğu gibi, çıkarsız ve bütünsel bir şekilde kavradığı olağanüstü idrak biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir müzenin en köşesinde durup saatlerce tek bir tablonun renk dalgalanmalarına bakan ve o esnada benlik sınırlarını, zaman algısını ve açlık veya yorgunluk gibi bedensel uyaranları tamamen yitirerek tabloyla bir olan bireyin yaşadığı zihinsel durum varlık bilişine örnektir.
Derin Analiz
Hümanist psikoloji ve fenomonolojik ekol çerçevesinde varlık bilişi (B-cognition), eksiklik odaklı bilişin (D-cognition) tam zıttı olarak konumlanır. Gündelik yaşamda insan zihni nesneleri hayatta kalma, pratik yarar, tehdit veya eksiklikleri giderme motivasyonuyla algılar (D-biliş). Buna karşın varlık bilişi, nesnenin kendi içsel gerçekliğiyle, araçsal bir değer yüklenmeksizin deneyimlenmesini sağlar. Bu süreç iki türlü diyalektik görünüm sergiler: İlki, kişinin tüm evreni ve kendisini de kapsayan engin bir irtibatı sezmesi; ikincisi ise dikkatin tek bir nesneye (bir sanat eseri, doğa olayı veya insan) o kadar yoğunlaşmasıdır ki evrenin geri kalanı silinir. Maslow, bu deneyimin özellikle kendini gerçekleştiren bireylerde ve doruk deneyimler (peak experiences) sırasında sıklıkla ortaya çıktığını belirtmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'being' (varlık, oluş) kelimesi ile Latince 'cognitio' (bilme, idrak etme, anlama) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Eksiklik Bilişi (D-cognition); D-bilişi faydacı, yönlendirici ve gereksinim temelli bir algıyken, B-bilişi çıkarsız, bütünsel ve kendiliğindendir.