Yanılsamalı Birlikte Değişme

İllusory Covariation

Tanım

Aslında aralarında hiçbir gerçek nedensel ya da istatistiksel bağ bulunmayan iki olay veya nesne arasında, sistematik bir ilişki varmış gibi hatalı bir algı geliştirilmesi durumu.

Örnek Vaka / Uygulama

Yıl boyunca sadece iki kez araba yıkatan bir kişinin, bu eylemin hemen ardından her seferinde yağmur yağdığını fark etmesi ve araba yıkamak ile yağmur yağması arasında nedensel bir bağ kurması yanılsamalı birlikte değişmeye klasik bir örnektir. Kişi, arabasını yıkayıp yağmur yağmadığı onlarca günü hafızasından siler.

Derin Analiz

Bilişsel psikoloji ve karar verme süreçlerinde, insan zihninin doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ve sezgisel işlemleme (heuristic processing) eğilimlerinin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bireyler, hipotezlerini destekleyen örtüşen verileri aşırı ağırlıklandırırken, çelişen kanıtları görmezden gelirler. Bu mekanizma, özellikle önyargıların, batıl inançların ve klinik popülasyonlarda 'kontrol yanılsaması' (illusion of control) ile 'klinik sezgi' hatalarının temelini oluşturur. İstatistiki olarak sıfır korelasyona sahip değişken çiftlerinin, geçmiş deneyimlerin yarattığı beklentiler yüzünden anlamlı bir ilişki içerisindeymiş gibi algılanmasına yol açar.

Etimoloji

Latince 'illusorius' (aldatıcı, yanıltıcı) + 'cum' (birlikte) + 'variare' (değiştirmek, çeşitlendirmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Yanılsamalı korelasyon (illusory correlation) ile sıklıkla karıştırılır ya da eşanlamlı kullanılır; ancak burada odak nokta yalnızca korelasyon değil, iki değişkenin birlikte değişim gösterdiği yönündeki sistematik yanılgıdır. Apofeni ile farkı ise, apofeninin genel olarak rastgele veriler arasında anlam bulma eğilimi olması, yanılsamalı birlikte değişmenin ise iki spesifik değişkenin eş-zamanlı hareket ettiğine dair spesifik bir algı hatası barındırmasıdır.

Keşfetmeye Devam Edin

Doğrulama Yanlılığı

Confirmation Bias

Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.

İncele

Kontrol Yanılsaması

İllusion Of Control

Bireylerin, dışsal olayların kendi eylemleri veya seçimleri tarafından yönetildiği ya da etkilendiğine dair sahip oldukları asılsız inançtır.

İncele