Yanılsamalı Korelasyon
İllusory Correlation
Tanım
Gerçekte var olmayan iki değişken arasında bir ilişki varmış gibi algılanması veya iki değişken arasındaki ilişkinin derecesinin sistematik olarak abartılması eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yönetim kurulu toplantısında hayatında ilk kez sunum yapan yeni bir çalışanın slayt geçişinde teknik bir hata yapması ve o gün şirketin büyük bir ihale kaybetmesi üzerine, yöneticinin 'Bu yeni eleman ne zaman sunum yapsa işlerimiz ters gidiyor' yargısına varması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar verme süreçlerinde, insan zihninin karmaşık dünyayı anlamlandırmak için kullandığı sezgisel kestirmelerin (heuristics) yarattığı sistematik bir yanılgıdır. Bireyler, doğası gereği dikkat çeken (salient) ya da sıra dışı olayları ve bu olayların eş zamanlı gerçekleşme anlarını hafızada daha güçlü kodlarlar. Özellikle azınlık grupları ile olumsuz davranışlar arasındaki eşleşmeler, nadir oldukları için zihinde aşırı temsiliyet kazanır. Bu durum, istatistiksel olarak sıfır veya çok zayıf olan bir korelasyon katsayısının, bireysel algıda güçlü bir nedensellik bağı gibi yorumlanmasına yol açar. Önyargıların oluşumunda ve sürdürülmesinde kritik bir bilişsel mekanizma olarak görev yapar.
Etimoloji
Latince 'illusio' (aldatmaca, aldanma) fiilinden türetilen 'illusory' ile Latince 'correlatio' (karşılıklı ilişki) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır. Doğrulama yanlılığı mevcut inancı destekleyen kanıtları arama eğiliyken, yanılsamalı korelasyon daha önce hiç var olmayan iki olay arasında doğrudan bir ilişki bağı uydurma veya abartma sürecidir.