Yaptırım
Sanction
Tanım
Bir eylemin yetkili bir merci tarafından onaylanması veya uygunsuz davranışları cezalandırmak ve caydırmak amacıyla uygulanan zorlayıcı önlemdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kurumda çalışanların gizlilik protokolünü ihlal etmesi durumunda, yönetim kurulu tarafından uygulanan resmi kınama veya maaş kesintisi bir negatif yaptırımdır; aynı protokolü eksiksiz uygulayanlara verilen liyakat belgesi ise pozitif bir yaptırımdır.
Derin Analiz
Davranış bilimleri ve hukuk psikolojisi bağlamında yaptırım, hem olumlu pekiştireç işlevi gören otoriteryen onayları (pozitif yaptırım) hem de norm ihlallerini cezalandıran caydırıcı mekanizmaları (negatif yaptırım) kapsar. Bireysel ve toplumsal düzeyde uyumlu davranışın sürdürülmesinde, sosyal normların içselleştirilmesinde ve dışsal kontrol odaklarının oluşturulmasında kritik bir işlev görür. Kognitif düzeyde, bireyin olası yaptırımları hesaba katarak risk analizi yapması, prefrontal korteksin yürütücü işlevleri ve karar verme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'sanctio' (kararname, kutsal yasa koyma) kelimesinden türetilmiştir. Kökü 'sanctus' (kutsanmış, dokunulmaz) sıfatına dayanır; tarihsel olarak kutsal veya dokunulmaz kılınan yasaların çiğnenmesine karşı uygulanan cezai veya onaylayıcı hükümleri ifade eder.
Karıştırmayın
Cezalandırma (punishment) genellikle sadece olumsuz sonuçları ve caydırmayı ifade ederken, yaptırım kavramı hem resmi onay/izni hem de cezayı içeren ikili (zıt anlamlı) bir çatı terimdir.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Yaptırım
Sosyal Yaptırım
Social Sanction
Grup normlarının ihlaline karşılık, bir grup üyesine uygulanan zorlayıcı önlem veya cezalandırma biçimi.
İncele
Caydırıcılık
Caydırıcılık
Deterrence
İstenmeyen veya suç teşkil eden bir eylemi gerçekleştiren kişiyi cezalandırmanın, hem o bireyin hem de genel olarak toplumun benzer eylemleri gelecekte tekrarlamasını önleyeceği varsayımı.
İncele
Pekiştirme
Pekiştirme
Reinforcement
Edimsel koşullamada bir davranışın sıklığını veya ortaya çıkma olasılığını artıran bağımlı ilişki, süreç ve uygulama.
İncele