Yargılanma Yeterliliği Değerlendirmesi
Competency Evaluation
Tanım
Bir sanığın mahkemede kendini etkili bir şekilde savunabilme ve yargılama sürecini anlayabilme zihinsel kapasitesini belirlemek amacıyla klinik psikolog veya psikiyatristler tarafından gerçekleştirilen adli değerlendirme.
Örnek Vaka / Uygulama
Ağır bir suçla yargılanan ve mülakat sırasında halüsinasyonlar bildiren, avukatının sorularına mantıklı yanıtlar veremeyen bir sanık için mahkeme tarafından talep edilen değerlendirmede; klinik psikolog sanığın bilişsel işlevselliğini test eder ve duruşmayı takip edip edemeyeceğine dair adli rapora son şeklini verir.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve psikiyatri kesişiminde yer alan bu değerlendirme, cezai ehliyetten (suç anındaki akıl sağlığı) farklı olarak, suç anını değil, davanın görüldüğü andaki zihinsel durumu inceler. Dusky v. United States (1960) kriterleri temel alınarak yürütülen süreçte; sanığın avukatıyla mantıklı bir iletişim kurabilme becerisi, davanın niteliğini (suçlamaları, olası sonuçları, mahkeme salonundaki aktörlerin rollerini) kavrayabilme yetisi bilişsel testler ve klinik mülakatlarla analiz edilir. Amaç, adil yargılanma hakkının anayasal olarak korunmasıdır.
Etimoloji
Latince 'competentia' (uygunluk, yetkinlik, liyakat) sözcüğünden türetilen 'competency' ile Latince 'evaluere' (değer biçmek, ölçmek) fiilinin birleşiminden oluşan adli psikoloji terimi.
Karıştırmayın
Cezai ehliyet (sanity / insanity defense) ile sıklıkla karıştırılır; cezai ehliyet suçun işlendiği andaki akıl durumunu incelerken, yargılanma yeterliliği davanın görüldüğü andaki anlık zihinsel kapasiteyi ve mahkeme sürecine katılım becerisini inceler.