Yaşam Boyu Gelişim Psikolojisi
Lifespan Developmental Psychology
Tanım
Doğumdan ölüme kadar bireylerin içindeki ve arasındaki psikolojik ile davranışsal değişimleri, yaşam boyu perspektif ve bağlamsal etkileşimler çerçevesinde inceleyen bilim dalıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
40 yaşına basan bir bireyin kariyer değiştirmesi, yalnızca mesleki bir karar değil; bilişsel esneklik, sosyal rollerin yeniden müzakeresi, generativite (üretkenlik) krizi ve yaşam boyu gelişim perspektifindeki 'bağlamsal etkileşim' ilkesinin somut bir yansımasıdır. Gelişim psikoloğu bu durumu incelerken bireyin biyolojik yaşını değil, içinde bulunduğu tarihsel ve kültürel dönemin psikososyal koşullarını baz alır.
Derin Analiz
Yaşam boyu gelişim psikolojisi, insan gelişimini yalnızca çocukluk veya ergenlik dönemleriyle sınırlı gören geleneksel yaklaşımların ötesine geçerek, ontogenetik süreçlerin tüm yaşam evrelerini kapsadığını savunur. Bu yaklaşımın temel epistemolojik varsayımı, gelişimin tek yönlü veya nihai bir olgunluk durumuna ('end state of maturity') ulaşan çizgisel bir süreç olmadığıdır. Aksine, gelişim çok yönlüdür, çok boyutludur ve yaşam boyu süren kazanımlar ile kayıpların dinamik bir dengesini barındırır. Biyolojik, sosyokültürel ve bireysel faktörler sürekli bir etkileşim halindedir. Kronolojik yaş tek başına gelişimsel değişimlerin belirleyicisi olamaz; normatif yaşa bağlı etkiler, normatif tarihsel etkiler ve normatif olmayan yaşam olayları (örneğin travmatik kayıplar veya ani kariyer değişimleri) gelişim yörüngesini doğrudan şekillendirir.
Etimoloji
İngilizce 'lifespan' (yaşam süresi, Eski İngilizce 'līf' [hayat] + 'spann' [uzantı, mesafe]), 'developmental' (gelişimsel, Fransızca 'développer' [açmak, sarmalını çözmek]) ve 'psychology' (psikoloji, Yunanca 'psychē' [ruh, zihin] + 'logia' [bilim]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Çocuk Gelişimi (Child Development): Sadece prenatal dönemden ergenliğe kadar olan sürece odaklanır; yaşam boyu perspektifi dışarıda bırakır. Olgunlaşma (Maturation): Çoğunlukla genetik olarak belirlenen biyolojik büyüme süreçlerini ifade eder; yaşam boyu gelişim ise öğrenme ve çevresel bağlamı da eşit ağırlıkta ele alır.